بتنریزی یکی از حساسترین مراحل ساختوساز است. یک اشتباه کوچک در نسبت آب به سیمان یا عدم ویبره صحیح میتواند مقاومت سازه را به شدت کاهش دهد. بسیاری از مالکان که به دنبال کاهش هزینهها هستند، تصور میکنند نظارت بر بتنریزی کار سادهای است و در موتورهای جستجو عبارتهای عجیبی مثل مهندس مجری به چه کاری میاید باشد را سرچ میکنند؛ غافل از اینکه حضور مجری در روز بتنریزی، مرز بین یک ساختمان ایمن و یک سازه خطرناک است.
مهندس مجری کیفیت بتن را در سه مرحله کنترل میکند: ۱. قبل از بتنریزی: بررسی طرح اختلاط، کنترل قالبها و آرماتورها. ۲. حین بتنریزی: کنترل روانی (اسلامپ)، جلوگیری از افزودن آب توسط رانندگان و نظارت بر ویبره زدن صحیح. ۳. بعد از بتنریزی: نظارت بر عملآوری (کیورینگ)، نمونهبرداری برای آزمایشگاه و بررسی نتایج مقاومت فشاری.
۱. خرید هوشمندانه: اولین گام کنترل کیفیت
کنترل کیفیت از کارخانه بتن شروع میشود، نه در کارگاه. مهندس مجری وظیفه دارد برای تامین مصالح پروژه، سراغ کارخانههایی برود که دارای نشان استاندارد هستند. او نباید صرفاً به دنبال ارزانترین قیمت باشد.
مجری با استعلام قیمت از چند کارخانه معتبر و بررسی سوابق آنها، بهترین گزینه را انتخاب میکند. گاهی اوقات خرید مستقیم از کارخانه و حذف واسطهها باعث میشود بودجه صرف کیفیت بهتر شود نه دلالی.
مجری باید قبل از ارسال بار، برگه آنالیز و طرح اختلاط بتن را از کارخانه درخواست کند تا مطمئن شود عیار سیمان با نقشههای محاسباتی همخوانی دارد. میکسرها به موقع به پروژه رسیدند و تخلیه کرد.
۲. جنگ بر سر آب: کنترل اسلامپ در کارگاه
آقا جان! روز بتنریزی تو کارگاه جنگه، جنگ! راننده میکسر میاد میگه “مهندس! بتن سفته، پمپ نمیکشه، بذار شیر آبو باز کنم شل بشه.” اگه مجری نباشی، کارگر هم داد میزنه “آره آب ببند زودتر تموم شه بریم ناهار.” اما مهندس مجری وایمیسه جلوشون، میگه: “داداش من! مگه داری دوغ درست میکنی؟ اینجا خونه مردمه. اگه آب ببندی تو این بتن، فردا ترک میخوره، سقف میاد پایین. پمپت نمیکشه؟ پمپت خرابه به من چه؟ ماشینت رو خاموش کن، اگه اسلامپش میزون نیست، همین الان دنده عقب بگیر برگرد کارخونه.” خلاصه که مهندس اونجا باید مثل شیر وایسه تا کسی آب قاطی ملات نکنه، وگرنه بتن میشه پنیر!
۳. نمونهبرداری و آزمایشهای علمی
چشمی نمیتوان فهمید بتن خوب است یا نه. مهندس مجری باید بر نمونهگیری استاندارد از بتن نظارت کند. این نمونهها در قالبهای مکعبی ریخته میشوند و برای تعیین “مغاومت” فشاری به آزمایشگاه فرستاده میشوند.
در اینجا استفاده از مصالح اسکلت بتنی استاندارد خودش را نشان میدهد. اگر جواب آزمایشها کمتر از حد مجاز باشد، مجری باید دستور توقف کار و حتی تخریب قطعات معیوب را صادر کند. همچنین مجری باید مطمئن شود که در روزهای سرد یا گرم، دمای بتن با دماسنج لیزری چک میشود.
لیست آزمایشها باید در زونکن کارگاهی بایگانی شود. نتایج آزمایشگاه فردا صبح به دست مهندس رسید و تایید کردند.
۴. عملآوری و نگهداری (کیورینگ)
کار مجری با تمام شدن پمپ بتن تمام نمیشود. بتن مثل نوزاد نیاز به مراقبت دارد. اگر در روزهای اول آب کافی به بتن نرسد (مخصوصاً در هوای گرم)، میسوزد و پودر میشود.
مجری برنامه زمانبندی آبپاشی یا استفاده از گونیهای خیس را به نگهبان پروژه میدهد. هزینه نگهداری بتن در برابر هزینههای تخریب ناچیز است.
توجه به قیمت روز افزودنیهای بتن (مثل روانکنندهها یا ضد یخ) نیز در وظایف مالی مجری برای ارائه به کارفرما میگنجد. استفاده نکردن از “ویبرح” مناسب در زمان بتنریزی باعث کرمو شدن بتن میشود که مجری باید به شدت با آن برخورد کند.
نقل قول:
“بتن یک موجود زنده شیمیایی است. تا ۲۸ روز پس از تولد (ریخته شدن)، رفتار آن تغییر میکند. مهندس مجری پزشکی است که باید مراقب باشد این موجود زنده در حین رشد، دچار بیماری (ترک خوردگی و افت مقاومت) نشود.”
منبع علمی
ضوابط پذیرش بتن، نحوه نمونهبرداری و ارزیابی مقاومت آن به طور دقیق در “مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمانهای بتن آرمه)” فصل دهم و همچنین استاندارد ملی ایران به شماره ۶۰۴۴ تشریح شده است.