اختلاف نظر در پروژههای ساختمانی امری اجتنابناپذیر است. گاهی کارفرما احساس میکند سرعت کار پایین است یا هزینه تمام شده پروژه از بودجه فراتر رفته است. گاهی هم مهندس مجری به دلیل عدم پرداخت مطالبات، تمایلی به ادامه کار ندارد. در این لحظات پرتنش، سوالی که ذهن طرفین را درگیر میکند این است که اصلا مهندس مجری به چه کاری میاید اگر نتوانیم با او کار کنیم و آیا راهی برای فسخ قرارداد وجود دارد؟ پاسخ مثبت است، اما این مسیر پر از مینهای حقوقی است.
بله، امکانپذیر است. طبق قانون، هر یک از طرفین (مالک یا مجری) میتوانند تحت شرایط خاصی قرارداد را فسخ کنند. اما این کار نیازمند “تسویه حساب کامل” تا مرحله انجام شده، تنظیم صورتجلسه فصل مشترک، و معرفی مجری جدید به سازمان نظام مهندسی و شهرداری است. تا زمان معرفی مجری جدید، عملیات اجرایی متوقف خواهد شد.
۱. مراحل قانونی فسخ قرارداد
تغییر مجری مانند تعویض یک کارگر ساده نیست. ابتدا باید یک “تثویه” حساب فنی و مالی انجام شود. مالک و مجری باید درصد پیشرفت فیزیکی را مشخص کنند.
برای این کار، استفاده از لیست قیمت و فهرست بهای منضم به قرارداد ضروری است. اگر قرارداد بر اساس مدیریت پیمان باشد، باید تمام فاکتورهای خرید، از آهن فروشان غرب تهران گرفته تا ریزترین ابزارآلات، بررسی شود.
نکته مهم اینجاست که سازمان نظام مهندسی تا زمانی که فرم انصراف مجری اول و فرم تعهد مجری دوم ثبت نشود، اجازه شروع مجدد کار را نمیدهد. پروندهها در کارتابل نظام مهندسی ماند و تایید نشدند.
۲. دردسرهای توقف کار
آقا گوش کن چی میگم! وقتی وسط کار مجری رو عوض میکنی، فکر نکن فردا صبح نفر بعدی میاد استارت میزنه. نخیر! پروژه قفل میشه. شهرداری میاد نیوجرسی میذاره دم در. تا بیای ثابت کنی کی بدهکاره کی طلبکار، دو ماه گذشته. تو این دو ماه قیمت روز میلگرد و سیمان چنان میره بالا که مخت سوت میکشه. کارگر ول میکنه میره، مصالح تو آفتاب خراب میشه. اگه با مجری قبلی دعوات شده، سعی کن با ریشسفیدی حلش کنی. فسخ کردن قرارداد مثل طلاقه؛ مهریه و نفقه (خسارت و جریمه) داره، اعصابخوردی داره، تهش هم معلوم نیست نفر بعدی آدم حسابی باشه یا نه. از ما گفتن بود!
۳. تسویه حساب مالی و فنی
مهمترین چالش در تغییر مجری، پول است. مجری ادعا میکند که برآورد هزینه ساخت او دقیق بوده و مالک بدحسابی کرده است. مالک هم مدعی است که مجری کار را گران تمام کرده است.
در اینجا باید شرایط پرداخت ذکر شده در قرارداد بازبینی شود. اگر مجری مصالحی را با خرید مستقیم از کارخانه تهیه کرده که هنوز در کارگاه موجود است، باید هزینه آن به او پرداخت شود.
همچنین باید مشخصات فنی کارهای انجام شده (مثل بتنریزی سقفها) توسط مهندس ناظر تایید شود تا مجری جدید مسئولیت کارهای قبلی را نپذیرد. مهندسان ناظر گزارش پایان کار مجری اول را امضا کردند و به شهرداری فرستاد.
۴. انتقال مسئولیت به مجری جدید
مجری جدیدی که وارد کار میشود، باید “زمیمه” قرارداد خود را با دقت تنظیم کند. او نباید مسئولیت خطاهای احتمالی مجری قبلی را بپذیرد. بنابراین یک صورتجلسه “فصل مشترک” تنظیم میشود که در آن وضعیت دقیق پروژه در لحظه تحویل (Current Status) ثبت میگردد. این سند نشان میدهد که پروژه تا کجا با مسئولیت نفر اول و از کجا با مسئولیت نفر دوم پیش رفته است.
نقل قول:
“تغییر مهندس مجری یک جراحی باز روی قلب پروژه است. شاید برای نجات پروژه لازم باشد، اما خونریزی مالی و زمانی آن اجتنابناپذیر است. هنر مدیریت پروژه در این است که این انتقال با کمترین تنش و بر اساس اصول حرفهای انجام شود.”
منبع علمی
فرآیند فسخ پیمان و تغییر مجری در “ماده ۴۶، ۴۷ و ۴۸ شرایط عمومی پیمان” و همچنین “بند ۱۵-۴ مبحث دوم مقررات ملی ساختمان (نظامات اداری)” به طور کامل تشریح شده است که شامل حقوق و تکالیف طرفین در زمان خاتمه پیمان میباشد.