آتشسوزیهای ناشی از اتصال کوتاه و داغ شدن سیمها در تابلوهای برق، یکی از شایعترین حوادث ساختمانی در ایران است. در این میان، بحث مسئولیت حقوقی و فنی همواره چالشبرانگیز بوده است. بسیاری تصور میکنند که مهندس مجری تنها مسئول سازه و سفتکاری است و کاری با سیم و کابل ندارد. اما واقعیت این است که یک ساختمان، مجموعهای به هم پیوسته است و نمیتوان بخش تاسیسات را جزیرهای جداگانه دانست.
دامنه مسئولیت مجری
بله، مهندس مجری مسئولیت نظارت عالیه و کنترل کیفیت تمامی مراحل اجرایی، از جمله تاسیسات برقی را دارد. اگرچه نصب فنی باید توسط برقکار صاحب صلاحیت انجام شود، اما مجری وظیفه دارد از کیفیت قطعات، سفت بودن اتصالات (برای جلوگیری از آرک زدن)، رعایت سایز کابلها مطابق نقشه و اجرای صحیح سیستم ارتینگ در تابلو اصلی اطمینان حاصل کند.
جایگاه قانونی و پروانه مجری ذیصلاح
طبق مبحث دوم مقررات ملی ساختمان، دارنده پروانه مجری ذیصلاح، نماینده فنی کارفرما در اجرای کل ساختمان است. این یعنی مسئولیت صحت کلیه عملیات اجرایی، اعم از معماری، سازه و تاسیسات با اوست. اگرچه او میتواند از پیمانکاران جزء (مانند پیمانکار برق) استفاده کند، اما مسئولیت نهایی کیفیت کار بر عهده اوست.
باید کنترل شود این اتصالات به دقت توسط شخص مجری. اگر اتصالی شل باشد یا کابلشوها به درستی پرس نشده باشند، در صورت بروز آتشسوزی، مهندس مجری به دلیل عدم نظارت کافی مقصر شناخته خواهد شد. زرورت بازرسی چشمی و حتی استفاده از دوربینهای حرارتی (ترموگرافی) برای چک کردن تابلوهای اصلی در ساختمانهای بزرگ، بر عهده تیم مهندسی است.
بازار داغ تجهیزات برق و مدیریت هزینه
حالا بیایم تو فاز بازار و خرید، چون شوخیبردار نیست. ببین رفیق، تابلو برق قلب ساختمونه. وقتی میخوای کلید مینیاتوری و کنتاکتور بخری، نرو سراغ جنسهای بینام و نشون فقط واسه اینکه ارزونه. الان تو بازار لاله زار یا بازارهای اینترنتی، نوسان قیمت بیداد میکنه. تو باید زرنگ باشی، اول لیست قیمت برندهای معتبر مثل اشنایدر یا هیوندای (یا حتی برندهای خوب ایرانی) رو دربیار. بعدش حتما استعلام قیمت بگیر از چند تا فروشگاه معتبر. اگه بتونی خرید مستقیم از نمایندگی داشته باشی، خیالت از بابت اصل بودن کالا راحت میشه. خیلی وقتا پیمانکار برق جنس فیک میاره میبنده، پس خودت یا کارفرما برید خرید. حواست به هزینه تمام شده هم باشه، ولی نه به قیمت جون آدمها. الان قیمت روز سیم و کابل مسی خیلی بالاست، ولی دلیل نمیشه از سطح مقطع کابل کم کنی. یه پیش فاکتور آنلاین بگیر، مقایسه کن، بعد بخر. اینجوری هم جنس خوب بستی، هم سرت کلاه نرفته.
نکات فنی در کنترل اتصالات
مهندس مجری باید چکلیستی برای تحویل تابلو برق داشته باشد. این چکلیست شامل موارد زیر است:
- آچارکشی اتصالات: شل بودن پیچها عامل اصلی گرما و آتشسوزی است.
- استفاده از سرسیم و کابلشو: ممنوعیت اتصال مستقیم سیم افشان زیر پیچ بدون سرسیم.
- لیبلگذاری: تمام خطوط باید مشخص باشند تا در زمان تعمیرات مشکلی پیش نیاید.
- سیستم ارت: اتصال بدنه تابلو به سیستم زمین ساختمان.
وجود هرگونه نغص در این موارد باید کتباً به پیمانکار برق ابلاغ شود و تا رفع آن، تابلو نباید برقدار شود. نمیشود پذیرفته بهانهای در دادگاه پس از حادثه.
انجمن ملی حفاظت در برابر آتش (NFPA) در دستورالعملهای خود بیان میکند: «بیش از ۳۰ درصد از آتشسوزیهای الکتریکی ناشی از اتصالات سست و خطاهای تعمیر و نگهداری است که با یک برنامه بازرسی ساده در زمان نصب، قابل پیشگیری بودهاند.»
نتیجهگیری
مهندس مجری نمیتواند به بهانه تخصص نداشتن در برق، از زیر بار مسئولیت کنترل تابلو اصلی شانه خالی کند. او مدیر پروژه است و باید کیفیت نهایی تمام اجزا را تضمین کند. کنترل اتصالات، استفاده از متریال استاندارد و نظارت بر کار پیمانکار جزء، وظیفه قطعی مجری است تا ایمنی ساکنین آینده ساختمان تامین شود.
منبع علمی:
برای مطالعه بیشتر در زمینه ایمنی تاسیسات الکتریکی و روشهای بازرسی، به پژوهش زیر مراجعه نمایید:
Babrauskas, V. (2008). Heat release rates of electrical cables. Fire Technology, 44(4), 443-469.