یکی از مهمترین تغییرات در ویرایشهای جدید مقررات ملی ساختمان و استاندارد ۲۸۰۰، سختگیری در مورد اجرای صحیح اجزای غیرسازهای، بهویژه دیوارهاست. والپست (Wall Post) یا همان وادار، نقش حیاتی در جلوگیری از تخریب دیوارها هنگام زلزله ایفا میکند. مهندسی که دارای پروانه مجری ذیصلاح است، مسئولیت مستقیم نظارت بر حسن اجرای این قطعات را بر عهده دارد و باید با چکلیستهای دقیق، از درستی عملکرد آنها اطمینان حاصل کند.
چکلیست ضروری چیست؟
مهندس مجری باید چکلیستهایی شامل سه بخش اصلی داشته باشد: ۱. کنترل مصالح ورودی (ابعاد پروفیل، ضخامت ورق، ضدزنگ) ۲. کنترل نحوه اتصال (اتصال کشویی یا تلسکوپی زیر سقف، اتصال مفصلی پای ستون، استفاده از رولبولت استاندارد به جای میخ و چاشنی) و ۳. کنترل فواصل و ابعاد هندسی (حداکثر طول آزاد دیوار ۴ متر، حداکثر ارتفاع ۳.۵ متر). عدم رعایت هر یک از این موارد نیازمند صدور دستور کار اصلاحی است.
مرحله اول: خرید و کنترل کیفیت متریال
قبل از اینکه حتی یک خالجوش زده شود، مجری باید متریال را بررسی کند. پروفیلهای ناودانی یا قوطی مورد استفاده باید دقیقاً منطبق بر نقشههای مصوب باشند. یکی از موارد مهم، زخامت ورقهاست که نباید کمتر از ۲ میلیمتر باشد. همچنین استفاده از میلگرد بستر در بین رجهای دیوار مکمل عملکرد والپست است.
باید چک شود کیفیت پروفیلها قبل از تخلیه بار توسط مهندس. اگر پروفیلها زنگزده یا تابدار باشند، عملکرد لرزهای دیوار مختل میشود.
حرف حساب بازار و خرید والپست
آقا جان، بذار رک و پوستکنده بگم، سر قضیه والپست نباید با پیمانکار شوخی کنی، ولی هوای جیب کارفرما رو هم داشته باش. الان تو بازار آهن، هر کی یه قیمتی میده. تو باید زرنگ باشی، اول صبح قیمت روز پروفیل و ورق رو دربیار. الکی نرو از مغازه سر کوچه بخر، زنگ بزن چهار تا جا استعلام قیمت بگیر. اگه پروژهت بزرگه، برو سراغ خرید مستقیم از کارخانه؛ اینجوری دلالها حذف میشن و هزینه تمام شده کار میاد پایین. به فروشنده بگو برات پیش فاکتور آنلاین بفرسته، قشنگ بشین با لیست قیمت بقیه جاها مقایسه کن. یه وقت جنس بنجل رو به اسم پروفیل درجه یک بهت نندازن. حواست باشه بعضی وقتا ارزانترین قیمت یعنی جنسی که ضخامتش کمه یا ورقش فولاد مبارکه نیست. پس هم حواست به کیفیت باشه هم به جیب صابکار!
مرحله دوم: کنترل اتصالات و نصب
مهمترین بخش والپست، نوع اتصال آن است. والپست نباید به تیر بالایی جوش شود؛ بلکه باید اجازه حرکت داخل صفحه داشته باشد (اتصال تلسکوپی یا کشویی). این نکتهای است که بسیاری از جوشکاران سنتی رعایت نمیکنند.
مهندس مجری باید چک کند که آیا پلیتها قبل از بتنریزی در تیر و ستون تعبیه شدهاند یا خیر. اگر از رولبولت استفاده میشود، نباید در کاور بتن کاشته شود، بلکه باید در هسته بتن درگیر شود. اتسالات باید کاملاً اصولی و طبق دتایل پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ باشد.
مرحله سوم: کنترل هندسی و فواصل
چکلیست سوم مربوط به فواصل است. طبق قانون، طول آزاد دیوار نباید بیشتر از ۴ متر باشد. اگر طول دیوار بیشتر شد، باید از وادار میانی (H شکل یا قوطی) استفاده کرد. همچنین ارتفاع دیوار اگر از ۳.۵ متر تجاوز کرد، نیاز به تیرک افقی داریم.
نباید بیشتر باشد فاصله وادارها از حد مجاز در هیچ شرایطی. مجری باید با متر لیزری فواصل را چک کرده و با نقشه تطبیق دهد.
دکتر زلزلهشناس معروف، چارلز ریشتر، با دیدگاهی عمیق میگوید: «زلزلهها مردم را نمیکشند، این ساختمانهای ضعیف و اجزای غیرسازهای رها شده هستند که جان انسانها را میگیرند.» این جمله اهمیت والپستها را بیش از پیش نمایان میکند.
نتیجهگیری
اجرای صحیح والپست، مرز بین یک ساختمان ایمن و یک ساختمان پرخطر در زلزله است. مهندس مجری با داشتن پروانه معتبر، وظیفه دارد با استفاده از چکلیستهای دقیق (متریال، اتصالات، ابعاد)، از صحت عملکرد این مهاربندها اطمینان حاصل کند. هرگونه اهمال در این بخش، میتواند خسارات جبرانناپذیری به بار آورد.
منبع علمی:
برای مطالعه دقیقتر در مورد رفتار لرزهای دیوارهای پرکننده و اثر والپست، به مقاله زیر مراجعه کنید:
Tasligedik, A. S. (2015). Seismic design and performance of non-structural elements in buildings. Bulletin of the New Zealand Society for Earthquake Engineering, 48(4), 222-245.