گودبرداری یکی از پرخطرترین مراحل ساختمانی است که بیشترین آمار حوادث منجر به فوت و ریزش ساختمانهای مجاور را به خود اختصاص داده است. بسیاری تصور میکنند که گودبرداری صرفاً کار راننده بیل مکانیکی است و مهندسین فقط نظارهگر هستند. اما واقعیت این است که حضور مجری ذیصلاح در این مرحله، مرز باریک بین ایمنی و فاجعه است. آیا میدانید اگر بدون دستور مجری و تایید ناظر، برشی در خاک ایجاد شود و حادثهای رخ دهد، چه کسی پاسخگوست؟
بله، نقش مجری در گودبرداری بسیار کلیدی و حیاتی است. مجری ذیصلاح موظف است قبل از شروع هرگونه عملیات خاکی، طرح سازه نگهبان را بررسی کرده، ایمنی املاک مجاور را تامین کند و بر تمام مراحل گودبرداری نظارت مستقیم و مستمر داشته باشد. هیچ پیمانکاری حق ندارد بدون اجازه کتبی مجری، اقدام به خاکبرداری نماید.
بررسی ایمنی و انتخاب پیمانکار خاکبرداری
اولین وظیفه مجری، انتخاب پیمانکار خاکبرداری و ماشینآلات مناسب است. مجری نباید صرفاً به دنبال ارزانترین قیمت باشد، بلکه باید صلاحیت فنی پیمانکار خاکبرداری را تایید کند.
ماشینآلات فرسوده میتوانند روند کار را کند کرده و خطرآفرین باشند.
مجری باید قبل از شروع کار، استعلام قیمت اجاره ماشینآلات و کامیونها را بگیرد تا هزینه تمام شده خاکبرداری را مدیریت کند.
همچنین برای اجرای سازه نگهبان، نیاز به خرید آهنآلات است.
خرید از بازار آهن شادآباد یا تامینکنندگان معتبری که خرید مستقیم از کارخانه را میسر میکنند، میتواند هزینهها را کاهش دهد.
در این مرحله، مجری باید لیست قیمت روزانه پروفیل و تیرآهن را چک کند تا در بهترین زمان ممکن خرید را انجام دهد.
متاسفانه برخی پیمانکاران خاکبرداری اصرار دارد که کار را سریع تمام کند.
این عجله معمولاً باعث میشود که اصول ایمنی فدای سرعت شود و دیوارههای گود ناپایدار بماند.
مدیریت سازه نگهبان و تجهیز کارگاه
اجرای دقیق سازه نگهبان (خرپا، نیلینگ و…) مستقیماً زیر نظر مجری ذیصلاح انجام میشود.
مجری باید اطمینان حاصل کند که مصالح به کار رفته در سازه نگهبان، استاندارد هستند.
استفاده از لولهها و تیرآهنهای پوسیده برای مهار خاک، بازی با جان کارگران است.
تجهیز کارگاه مناسب، شامل فنسکشی، نصب علائم هشدار دهنده و تامین روشنایی کافی برای شب، از وظایف مجری است.
اگر حادثهای رخ دهد و کارگاه فاقد این تجهیزات باشد، مسعولیت سنگینی متوجه مجری خواهد بود.
مجری باید تمامی کارگران را بیمه کرده و از حضور افراد متفرقه در لبه گود جلوگیری نماید.
با خاک شوخی نکن داداش!
آقا جان، گودبرداری بچه بازی نیست که بگی “علی یارت، بکن بریم پایین”. خاک مثل هندوانه دربستهست، یهو دیدی زیر پات خالی شد کل ساختمون همسایه اومد تو بغلت. اون بیل مکانیکی که داره مثل هیولا خاک برمیداره، اگه یه ناخن اشتباه بزنه به فونداسیون همسایه، باید تا آخر عمرت قسط دیه بدی. پس وقتی مجری میگه “اینجا رو نگه دار، اول خرپا رو بزن”، نگو “مهندس سخت میگیری”. داره جونت رو میخره. شب که میشه گود مثل قبرستون تاریک و خطرناکه، اگه یه چراغ درست حسابی نذاری، صبح میای میبینی نگهبان افتاده پایین. پس خساست نکن، دو تا تیرآهن بیشتر جوش بده، شب راحت بخواب.
برآورد هزینهها و خرید مصالح سازه نگهبان
یکی از چالشهای مجری، مدیریت مالی مرحله گودبرداری است.
برای ساخت خرپاهای سازه نگهبان، نیاز به مقادیر زیادی آهنآلات است.
مجری باید با بررسی نوسانات قیمت در بازار، بهترین زمان را برای خرید انتخاب کند.
گاهی اوقات خرید آنلاین از یک فروشگاه معتبر که ارسال فوری دارد، میتواند از خوابیدن کار جلوگیری کند.
همچنین برای بتنریزی پای خرپاها (ریشه)، باید سیمان و شن و ماسه با کیفیت تهیه شود.
تهیه این مصالح از نزدیکترین مصالح فروشی به پروژه، هزینههای حمل و نقل را کاهش میدهد.
در این میان، مهندسان ناظر نیز باید نقشههای سازه نگهبان را چک نمیکند و ایرادات را نمیگوید
مجری باید هوشیار باشد و اجازه ندهد کیفیت فدای هفاظت شود.
پس اجازه ندهد کیفیت فدای هفاظت سودجویانه شود.
نقل قول تخصصی:
“طبق بند ۱۲-۸-۱ مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، سازنده (مجری) موظف است قبل از شروع هرگونه عملیات گودبرداری، ضمن بررسی وضعیت ساختمانهای مجاور و تاسیسات شهری، روشهای ایمنسازی گود و حفاظت از بناهای همجوار را با تایید مهندس ناظر و طراح سازه تعیین و اجرا نماید.”
منبع علمی
برای مطالعه دقیق ضوابط و مسئولیتهای حقوقی و فنی در این زمینه، به “مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان (پی و پیسازی)” بخش گودبرداری و سازههای نگهبان و همچنین “مبحث دوازدهم (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)” مراجعه فرمایید.