ایمنی در کارگاههای ساختمانی، خط قرمز قانون و اخلاق مهندسی است. تصور اینکه یک پروژه ساختمانی بدون برنامه مدون ایمنی شروع شود، مانند رانندگی در شب با چراغ خاموش است. مهندس مجری به عنوان سکاندار اصلی اجرای ساختمان، مسئولیت مستقیم جان انسانها و حفظ سرمایه را بر عهده دارد. اما سوال اصلی اینجاست که آیا این مسئولیت صرفاً یک وظیفه اخلاقی است یا نیاز به یک سند مکتوب تحت عنوان “طرح ایمنی” دارد؟ و نقش ناظر ساختمان در این میان چیست؟
بله، طبق مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، مهندس مجری موظف است پیش از شروع هرگونه عملیات اجرایی، “طرح حفاظت و ایمنی کارگاه” را تهیه کرده و به تایید مهندس ناظر برساند. بدون داشتن این طرح، شروع عملیات ساختمانی غیرقانونی است و در صورت بروز حادثه، مجری مقصر اصلی شناخته میشود.
طرح ایمنی چیست و چرا حیاتی است؟
طرح ایمنی سندی است که در آن خطرات احتمالی پروژه شناسایی شده و راهکارهای مقابله با آن پیشبینی میشود.
این طرح شامل برنامهریزی برای گودبرداری، کار در ارتفاع، ایمنی برق و ماشینآلات است.
تهیه این طرح شاید در نگاه اول هزینهبر به نظر برسد و باعث افزایش هزینه تمام شده پروژه شود، اما در واقع نوعی سرمایهگذاری است.
تصور کنید یک “ثانهه” سقوط کارگر رخ دهد؛ هزینههای دیه و توقف کار بسیار فراتر از خرید چند کلاه و کمربند ایمنی خواهد بود.
در این طرح باید مشخص شود که لوازم ایمنی (PPE) چگونه تامین میشود.
آیا مجری قصد خرید آنلاین تجهیزات را دارد یا از طریق استعلام قیمت از بازار اقدام میکند؟
بسیاری از پیمانکاران هوشمند برای کاهش هزینهها، تجهیزات ایمنی را با قیمت مناسب و به صورت خرید مستقیم از کارخانه یا مراکز پخش عمده تهیه میکنند.
نقش ناظر و کنترل مستندات
ناظر ساختمان وظیفه دارد قبل از صدور اجازه شروع به کار، طرح ایمنی ارائه شده توسط مجری را بررسی کند.
اگر طرح ناقص باشد، ناظر نباید اجازه تجهیز کارگاه را صادر کند.
مهندسان ناظر در بازدیدهای خود رعایت نکات ایمنی را چک میکند
این سختگیریها برای حفظ جان کارگران است.
همچنین در طرح ایمنی باید مشخص شود که حفاظهای موقت و نردههای ایمنی با چه متریالی ساخته میشوند.
آیا از لولههای داربست دست دوم استفاده میشود یا لولههای نو با قیمت روز خریداری شدهاند؟
این جزئیات فنی باید شفاف باشد.
جون آدمیزاد که شوخی نیست!
ببین داداش من، قضيه خیلی سادهست. نمیشه همینجوری اللهبختکی کارگر رو بفرستی رو داربست لغون و بگی انشاالله چیزی نمیشه. اون کارگر بدبخت زن و بچه داره، چشمشون به دره که باباشون با نون برگرده، نه اینکه جنازهشو تحویل بگیرن. اگه طرح ایمنی نداشته باشی، یعنی داری با جون مردم قمار میکنی. فردا اگه یه آجر از اون بالا بیفته رو سر یکی، دیگه هیچ کس نمیتونه جمعش کنه. پس خساست رو بذار کنار، چهار تا کمربند و کلاه ایمنی بخر، یه نقشه درست و حسابی هم بکش که معلوم باشه کی کجاست و چیکار میکنه. اینجوری هم خودت شبا راحت میخوابی، هم اون کارگر بیچاره سالم میمونه.
تدارکات ایمنی و مدیریت مالی
اجرای طرح ایمنی نیازمند بودجه است. مجری باید در برآورد هزینه ساخت، ردیف جداگانهای برای HSE (بهداشت، ایمنی و محیط زیست) در نظر بگیرد.
برای تامین تجهیزاتی مثل کفش ایمنی، کلاه، کمربند و تورهای نجات، مجری میتواند به نزدیکترین فروشگاه لوازم ایمنی مراجعه کند یا از فروشگاه معتبر اینترنتی خرید کند.
برخی تامینکنندگان شرایط فروش اقساطی را برای پروژههای بزرگ فراهم میکنند که به مدیریت نقدینگی کمک میکند.
در طرح ایمنی دقیق باید ذکر شود که مسئولیت نگهداری و انبارش این تجهیزات با کیست.
کارگران باید نحوه استفاده از این وسایل را آموزش ببیند.
استفاده از تجهیزات دارای نشان استاندارد، یکی از “مذایای” رقابتی مجریان حرفهای است.
نقل قول تخصصی:
“طرح ایمنی و حفاظت کارگاه (HSE Plan) یک سند پویاست که باید متناسب با پیشرفت فیزیکی پروژه بهروزرسانی شود. طبق بند ۱۲-۱-۳ مقررات ملی، سازنده (مجری) مکلف است برای جلوگیری از حوادث ناشی از کار، طرحی شامل شناسایی خطرات، ارزیابی ریسک و روشهای کنترلی را تدوین نماید و مسئولیت حسن اجرای آن در تمام مراحل کارگاه بر عهده وی میباشد.”
منبع علمی
الزامات قانونی مربوط به تدوین طرح ایمنی و مسئولیتهای مجری در این زمینه، به طور کامل در “مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)” و همچنین “آییننامه حفاظتی کارگاههای ساختمانی” مصوب وزارت کار تشریح شده است.