با پیشرفت تکنولوژی و افزایش ارزش مصالح ساختمانی، روشهای سنتی نگهبانی (مانند حضور فیزیکی یک سرایدار پیر) دیگر پاسخگوی نیازهای امنیتی پروژههای بزرگ نیست. امروزه دوربینهای مداربسته به بخشی جداییناپذیر از مدیریت کارگاه تبدیل شدهاند. اما چالش اصلی زمانی ایجاد میشود که مالک (کارفرما) و مهندس مجری بر سر هزینهها و مسئولیت نصب این سیستمها اختلاف پیدا میکنند. آیا این سیستم جزو تعهدات مجری است یا هزینهای اضافی بر دوش مالک؟ و در این میان، ناظر ساختمان چه دسترسیهایی باید به این تصاویر داشته باشد؟
بله، طبق شرایط عمومی پیمان و مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، حفاظت از کارگاه و اموال موجود در آن بر عهده مجری (سازنده) است. اگرچه در قراردادهای قدیمی صراحتاً به “دوربین” اشاره نشده، اما پایش تصویری بخشی از عملیات تجهیز کارگاه محسوب میشود. بنابراین، تامین امنیت (چه با نگهبان فیزیکی و چه با دوربین) وظیفه مجری است، اما هزینه خرید تجهیزات بسته به نوع قرارداد (مدیریت پیمان یا قیمت مقطوع) میتواند توسط کارفرما یا مجری پرداخت شود.
تجهیز کارگاه و مدیریت هزینههای امنیتی
نصب دوربین مداربسته معمولاً در فاز اولیه پروژه، یعنی زمان تجهیز کارگاه انجام میشود.
مجری هوشمند برای جلوگیری از سرقت میلگرد، سیم و ابزارآلات، باید یک سیستم پایش تصویری طراحی کند.
این کار شاید در ابتدا هزینهبر به نظر برسد، اما در کاهش هزینه تمام شده ناشی از سرقت و دوبارهکاری بسیار موثر است.
مجری باید قبل از خرید، از چندین فروشنده استعلام قیمت بگیرد.
تنوع دوربینها در بازار بسیار زیاد است و بررسی لیست قیمت برندهای مختلف ضروری است.
گاهی اوقات خرید آنلاین از یک فروشگاه معتبر اینترنتی که تجهیزات شبکه و دوربین میفروشد، بسیار مقرونبهصرفهتر از خرید سنتی است.
حتی در برخی موارد، پیمانکاران جزء برای حفظ ابزار خود، دوربینها را نصب میکند تا خیالشان راحت باشد.
استفاده از دوربینهایی با قابلیت دید در شب و ضبط صدا، میتواند “توجیح” اقتصادی داشته باشد، زیرا نیاز به گشتزنی شبانه نگهبان را کاهش میدهد.
دزد نزن به کاهدون!
ببین رفیق، الان زمونهای شده که اگه حواست به مالت نباشه، آجرم از تو دیوار میکشن بیرون! دیگه گذشت اون دورانی که یه قفل کتابی میزدی در کارگاه و میرفتی خونه تخمه میشکستی. الان دزدا با جرثقیل میان تیرآهن رو بلند میکنن میبرن آب از آب تکون نمیخوره. پس خسیس بازی در نیار، چهار تا دوربین بذار چهار گوشه ساختمون. اگه فکر میکنی گرونه، بذار یه شب بیان کابلای جوشکاری رو جمع کنن ببرن، اون وقت میفهمی گرونی یعنی چی. دوربین که باشه، طرف جرات نمیکنه پاشو کج بذاره، چون میدونه فیلمش ضبط میشه و فردا رسواست. پس خودتو نزن به اون راه، کارگاه بی دوربین مثل ماشین بی دزدگیره، فقط تعارف کردن به آق دزدهست!
نقش نظارتی و حقوقی دوربینها
علاوه بر امنیت، دوربینها ابزاری برای کنترل کیفیت و ایمنی هستند.
ناظر ساختمان میتواند از مجری درخواست کند که دسترسی به تصاویر زنده (Live) را برای او فراهم کند تا بتواند بدون حضور فیزیکی دائم، بر مراحل بتنریزی یا گودبرداری “نضارت” داشته باشد.
البته این موضوع نباید حریم خصوصی کارگران را نقض کند.
محل نصب دوربین های مداربسته باید به گونهای باشد که بر فضای عمومی کارگاه مشرف باشد، نه رختکن یا سرویس بهداشتی.
در صورت بروز حوادث کاری، فیلمهای ضبط شده میتواند به عنوان مدرک در دادگاه استفاده شود و بیگناهی یا تقصیر مجری را اثبات کند.
قوانین در مورد استناد به فیلم دوربینها سختگیری میکند اما وجود آنها همیشه بهتر از نبودشان است.
بنابراین، مجری باید در قرارداد خود با نصاب دوربین، شرایط خدمات پس از فروش و کیفیت ضبط را شفاف کند.
نقل قول تخصصی:
“پایش الکترونیکی کارگاه (Electronic Site Monitoring) یکی از مولفههای اصلی مدیریت مدرن پروژه (PMBOK) در حوزه مدیریت ریسک است. طبق ماده ۲۱ شرایط عمومی پیمان، پیمانکار مسئولیت کامل حفاظت از کارگاه، مصالح، ماشینآلات و تاسیسات را در برابر هرگونه آسیب، سرقت و حریق بر عهده دارد و انتخاب روش حفاظت (فیزیکی یا الکترونیکی) در حیطه اختیارات مدیریتی اوست، مشروط بر اینکه کارایی لازم را داشته باشد.”
منبع علمی
الزامات مربوط به حفاظت از کارگاه و مسئولیتهای پیمانکار/مجری در این زمینه، در “مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)” بخش تجهیز کارگاه و همچنین “نشریه ۴۳۱۱ (شرایط عمومی پیمان – ماده ۲۱: حفاظت از کارها و شخص ثالث)” تدوین شده است.