یکی از پرتکرارترین بحثها در کارگاههای ساختمانی، دعوای همیشگی بین مالک (کارفرما) و مجری بر سر خرید و پرداخت هزینههاست. وقتی صحبت از خرید میلگرد یا بتن میشود، همه نگاهها به سمت مهندس مجری میچرخد. اما آیا واقعاً وظیفه اوست که در بازار بچرخد و پول خرج کند؟ در این میان نقش مهندس ناظر چیست؟ آیا او فقط گزارش تخلف رد میکند یا بر کیفیت خریدهای مجری هم نظارت دارد؟ تفکیک وظایف مالی از وظایف فنی، مرز باریکی است که اگر رعایت نشود، پروژه را به بنبست میکشاند.
خیر، به طور پیشفرض و طبق قراردادهای تیپ مدیریت پیمان و مقررات ملی، مهندس مجری مسئول پرداخت هزینهها از جیب خود یا مسئولیت حقوقی خرید نیست. وظیفه اصلی او “تایید فنی” و “مدیریت خرید” است. یعنی مجری نوع، تعداد و مشخصات مصالح را تعیین میکند (درخواست خرید میدهد)، اما پرداخت وجه و مسئولیت مالی نهایی با کارفرماست، مگر اینکه در قرارداد “مدیریت پیمان” یا “مشارکت در ساخت”، توافق دیگری (مثل درصدی از خرید) مکتوب شده باشد.
تفاوت مدیریت خرید با پرداخت هزینه
بسیاری از مالکان به اشتباه “تصور میکند” که وقتی مجری استخدام کردند، دیگر نباید کاری به خرید داشته باشند
وظیفه مجری این است که با دانش فنی خود، بهترین متریال را شناسایی کند.
او باید با استعلام قیمت از چندین تامین کننده معتبر، لیست قیمت را تهیه کرده و به کارفرما ارائه دهد.
مجری میداند که کدام نمایندگی فروش جنس اصل میدهد و کدام بنگاه بار نامرغوب میفرستد.
او با آنالیز جدول وزنی آهنآلات و بررسی هزینه تمام شده، سعی میکند بودجه پروژه را مدیریت کند.
اما در نهایت، فاکتورها باید به نام کارفرما صادر شود و پول از حساب او خارج گردد. اگر مجری خودش مصالح را بخرد، عملاً وارد پروسه پیمانکاری با مصالح شده که قرارداد متفاوتی دارد.
فرآیند تدارکات: از کارخانه تا کارگاه
برای پروژههای بزرگ، خرید خرد از مغازه ابزارفروشی محلی اشتباه است.
مجری باید پیشنهاد خرید مستقیم از کارخانه یا خرید عمده را بدهد تا در هزینهها صرفهجویی شود.
مثلاً برای اسکلت، خرید از تولید کننده میلگرد و حذف واسطهها، قیمت نهایی را کاهش میدهد.
اما اینجا یک نکته ظریف وجود دارد: مجری باید مراقب باشد که ارزان بودن به معنای بیکیفیت بودن نباشد.
گاهی اوقات ارزانترین قیمت در بازار، مربوط به مصالحی است که استاندارد ندارد.
مجری موظف است قبل از “تخلیه” بار در کارگاه، “اسالت” کالا را با چک کردن برگه آنالیز و مشخصات فنی تایید کند.
اگر تامینکنندگان، مصالح بیکیفیت را به پروژه “ارسال میکنند”، مجری حق دارد بار را مرجوع کند.
آقا من پولِ مفت ندارم بدم به این و اون!
حاج آقا شما هم که همش نشستی پای ماشین حساب! من به اون مهندس گفتم برو جنس خوب بخر، رفته جنس آشغال بار زده آورده میگه قیمت رقابتی گرفتم! بهش میگم بابا این آجر کجه، میگه تو لیست قیمت امروز همینو داشتیم. من نمیدونم وظیفه کیه، ولی اگه یه قرون پول بابت جنس بنجل از جیب من بره، من میدونم و شما. به اون مجری بگو جای اینکه هی بگه پیش فاکتور آنلاین بگیر، پاشه بره چهار تا مغازه رو ببینه، دو تا جنس رو دست بزنه. پول علف خرس نیست که هی هزینه حمل بدم، بعدشم بار رو پس بفرستم. کار باید تمیز دربیاد، مسئولیتش هم با کسیه که دستور خرید میده، خلاص!
چالشهای مالی و حقوقی
یکی دیگر از مشکلات، نوسانات بازار است. وقتی قیمت روز مصالح ساعت به ساعت تغییر میکند، مجری باید سرعت عمل داشته باشد.
اما گاهی تعلل کارفرما در پرداخت، باعث میشود اعتبار پیشفاکتور تمام شود.
در این شرایط مهندسان مجری مقصر “نیست”
مجری باید تمام مستندات، از جمله فاکتور رسمی، هزینه باربری و تجهیز کارگاه را در پرونده پروژه بایگانی کند تا در صورت اختلاف، بتواند دفاع کند.
همچنین حضور مهندس ناظر برای تایید انطباق مصالح خریداری شده با نقشهها الزامی است تا در آینده مشکلی پیش نیاید.
نقل قول تخصصی:
“در قراردادهای مدیریت پیمان (MC)، طبق ماده ۱۲ شرایط عمومی پیمان، مدیر طرح (مجری) امین کارفرما محسوب میشود. وظیفه او مدیریت جریان نقدینگی (Cash Flow) و زنجیره تأمین (Supply Chain) است. هرچند اسناد مالی به نام کارفرماست، اما تایید فنی صورتوضعیتهای خرید مصالح (Material Invoice Approval) و تطبیق آن با مشخصات فنی خصوصی پیمان (Technical Specifications)، مسئولیت تخلفناپذیر مهندس مجری است.”
منبع علمی
تفکیک وظایف در خرید و تدارکات، در “مبحث دوم مقررات ملی ساختمان (نظامات اداری)” و همچنین در بندهای مربوط به اختیارات مدیر در “نشریه ۴۳۱۱ (شرایط عمومی پیمان)” سازمان برنامه و بودجه، به صراحت مشخص شده است که مسئولیت مالی با کارفرما و مسئولیت فنی و تایید کیفیت با پیمانکار/مجری است.