آتشسوزی در کارگاه ساختمانی کابوسی است که میتواند در عرض چند ساعت، سرمایه میلیاردی مالک و زحمات چندین ماهه تیم اجرایی را به خاکستر تبدیل کند. در بسیاری از پروژهها، مالک تصور میکند با خرید بیمه، خیالش راحت است. اما وقتی کارشناس آتشنشانی علت حادثه را “قصور در نظارت” تشخیص میدهد، بیمه عقب میکشد. اینجاست که مالک عصبانی میشود و میگوید مهندس مجری به چه کاری میاید باشد وقتی کل ساختمان من سوخت؟ واقعیت این است که جلوگیری از حریق و پاسخگویی در برابر آن، یکی از اصلیترین وظایف مهندس مجری است.
مسئولیت اصلی وقوع آتشسوزی در کارگاه بر عهده مهندس مجری (به عنوان مسئول ایمنی و فنی کارگاه) است. او موظف است تمهیدات ایمنی را فراهم کند. البته اگر مالک از تامین بودجه برای خرید تجهیزات ایمنی (مثل کپسول آتشنشانی) خودداری کرده باشد، بخشی از مسئولیت حقوقی و کیفری متوجه مالک خواهد بود.
۱. تجهیز کارگاه و سیستمهای اعلام و اطفاء
اولین خط دفاعی در برابر آتش، تجهیز کارگاه صحیح است. مهندس مجری موظف است بر اساس نکات مهم خرید تجهیزات ایمنی، کپسولهای آتشنشانی مناسب (پودر و گاز یا CO2) را تهیه و در نقاط حساس نصب کند.
او نباید برای خرید کابلهای برق موقت کارگاه به دنبال ارزانترین قیمت باشد، زیرا کابلهای ضعیف و غیراستاندارد عامل اصلی اتصالی و حریق هستند. مجری باید سیمکشیها را به گونهای مدیریت کند که بار اضافی روی شبکه نباشد. متاسفانه در برخی پروژهها سیمکشیها اتصالی کرد و سوختند.
۲. انبارداری مواد قابل اشتعال
یکی از وظایف کلیدی مجری، نظارت بر انبارداری صحیح است. تینر، رنگ، ایزوگام و یونولیتها مواد به شدت اشتعالزایی هستند که باید در فضای مجزا و دور از تابش مستقیم آفتاب یا منابع حرارتی نگهداری شوند.
مجری باید قیمت روز مصالح نسوز یا دیرسوز را استعلام کند و به مالک پیشنهاد دهد. انباشته کردن گونیهای کنفی یا پلاستیک در کنار محل جوشکاری، خطای بزرگی است که میتواند با یک “جرگه” کوچک، فاجعه بیافریند.
۳. بساط چای و آتیش کارگرها
آقا جان! زمستونا که هوا سرد میشه، داستان داریم تو کارگاه. کارگر بنده خدا یخ میزنه، میره یه حلبی پیدا میکنه، توش چوب و تختههای پرتی رو میریزه و آتیش روشن میکنه که گرم بشه. یا ظهر که میشه کتری سیاهشو میذاره رو پیکنیک وسط یونولیتها! اگه مهندس مجری حواسش نباشه و شل بگیره، همین بساط چای خوردن میشه بلای جون ساختمون. مهندس باید عین عقاب بالا سرشون باشه. شوخی که نیست، یه لحظه غفلت کنی، کل اسکلت دوده میگیره و باید بری زندان آب خنک بخوری. پس الکی نگو سختگیره، داره جون و مال تو رو نجات میده.
۴. بیمه و مستندات قانونی
اگر خدای نکرده آتشسوزی رخ دهد، اولین چیزی که شرکت بیمه میخواهد، گزارش حادثه و قرارداد مجری است. اگر مجری نکات ایمنی را کتباً به مالک و پیمانکاران جزء ابلاغ کرده باشد اما آنها رعایت نکرده باشند، مسئولیت از دوش مجری برداشته میشود.
بنابراین، مجری باید دستورکارهای ایمنی را در کارتابل نظارت ثبت کند. اگر کپسولهای “اطفاح” حریق تاریخشان گذشته باشد، مقصر صد در صد مجری است. گزارشهای ایمنی باید هر هفته نوشته شد و بایگانی گردند.
۵. آموزش پرسنل و نگهبانی
مجری باید به نگهبان و کارگران آموزش دهد که در صورت بروز حریق چه کنند. شماره تلفنهای اضطراری باید در ابعاد بزرگ چاپ شده و در دید عموم باشد. وجود نگهبان شبانهروزی که هوشیار باشد، از واجبات است. یک نگهبان خوابآلود میتواند باعث خسارت سنگینی به پروژه شود.
نقل قول:
“ایمنی هزینه نیست، سرمایهگذاری است. هزینهای که امروز برای خرید یک کپسول آتشنشانی یا کابل استاندارد پرداخت نمیکنید، فردا باید صد برابر آن را صرف بازسازی ساختمان سوخته و پرداخت دیه به بازماندگان کنید.”
منبع علمی
الزامات مربوط به حفاظت کارگاه در برابر حریق و مسئولیتهای ایمنی، در “مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)”، بخش ۱۲-۳ و ۱۲-۸ به طور کامل تشریح شده است.