مرحله گچ و خاک، نقطه عطف پروژه ساختمانی است؛ جایی که ساختمان از فاز سفتکاری (اسکلت و دیوارچینی) وارد فاز نازککاری میشود. بسیاری از عیوب دیوارچینی، ناشاقولیها و ناهماهنگیها در این مرحله باید اصلاح شوند. اگر مهندس مجری در این مرحله نظارت دقیقی نداشته باشد، دیوارهای نهایی موجدار شده و در مرحله نقاشی یا نصب کاغذ دیواری، تمام ایرادات با شدت بیشتری نمایان میشوند. اما وظایف دقیق مجری در این پروسه چیست؟
کنترل تراز، شاقولی و کیفیت مصالح
وظیفه مهندس مجری در مرحله گچ و خاک، تایید کیفیت خاک رس و گچ ساختمانی، نظارت بر نسبت اختلاط صحیح برای دستیابی به گیرش مناسب، کنترل دقیق “کرمبندی” (شمشهگیری) برای اطمینان از شاقول بودن دیوارها و تراز بودن سقفها، و همچنین پوشش صحیح لولههای تاسیساتی است. مجری باید اطمینان حاصل کند که زیرسازی صاف، صیقلی و آماده برای لایه نهایی (سفیدکاری) است.
۱. کنترل کیفیت مصالح و انبارداری
اولین گام، بررسی مصالح ورودی است. خاک رس باید سرند شده و عاری از دانههای سنگی درشت و مواد آلی باشد. گچ نیز باید تازه و فاقد کلوخه باشد. مهندس مجری باید با بررسی لیست قیمتهای مختلف از تامینکنندگان، بهترین کیفیت را انتخاب کند.
گاهی اوقات پیمانکاران جزء برای کاهش هزینه تمام شده، از خاکهای نامرغوب یا گچهای مانده استفاده میکنند. مجری موظف است با استعلام قیمت از یک مصالح فروشی معتبر و مقایسه آن با فاکتورهای ارائه شده، از کیفیت اطمینان حاصل کند. خرید به صورت خرید عمده و خرید مستقیم از کارخانه میتواند ضمن کاهش هزینهها، اصالت بار را نیز تضمین کند. همچنین محل دپوی گچ باید مسقف باشد تا رطوبت به آن آسیب نزند.
۲. نظارت فنی بر کرمبندی و اجرا
مهمترین بخش فنی، اجرای کرمبندی (ایجاد نوارهای راهنما برای تراز کردن سطح) است. مجری باید با استفاده از شاقول و شمشه بلند، فاصله بین کرمها و تراز بودن آنها را چک کند.
است مهم که فاصله کرمها از طول شمشه کمتر باشد تا سطح بین آنها کاملاً پر شود..
همچنین ذخامت لایه گچ و خاک نباید بیش از حد استاندارد (معمولاً ۲ تا ۳ سانتیمتر) باشد، زیرا باعث ترک خوردن میشود. اگر دیوارچینی اولیه بسیار ناشاقول باشد، نباید با گچ و خاک ضخیم آن را اصلاح کرد، بلکه باید تدابیر دیگری اندیشید. باید شد که روی توریهای رابیتس به طور کامل با ملات پوشانده شود تا زنگزدگی به روی کار سرایت نکند.
۳. دنبال ارزونی نباش مهندس!
آقا جان، یه نصیحت برادرانه بهت بکنم؛ تو بحث گچ و خاک دنبال ارزانترین قیمت و اوستا بنای ارزون نباش. این مرحله مثل آستر کت و شلوار میمونه، اگه بد وایسه، گرونترین پارچه رو هم روش بندازی (یعنی بهترین رنگ و کاغذ دیواری)، باز کار زار میزنه. برو سراغ یه اکیپ کاردرست، حتی اگه قیمت همکاری بهت ندادن. جنس رو هم از یه مرکز فروش درست و حسابی بخر که فردا گچت سنگ نشه تو استانبولی. یه برآورد هزینه ساخت دقیق داشته باش، ولی سر کیفیت گچ و خاک چونه نزن. اگه اینجا خساست کنی، بعداً باید دو برابر خرج کنی تا موج دیوار رو بگیری. خرید آنلاین هم میکنی بکن، ولی حتماً قبلش نمونه خاک رو ببین که توش آشغال نباشه.
۴. حفاظت از تأسیسات و حدود صلاحیت
یکی از چالشهای اصلی در این مرحله، پوشاندن لولههای برق و مکانیک است. در حدود صلاحیت مهندس مجری است که نظارت کند لولهها قبل از گچکاری با ملات ماسه سیمان یا ماهیچهکشی محافظت شده باشند. گچ به دلیل خاصیت خوردگی روی برخی فلزات و جذب رطوبت، نباید مستقیماً با لولههای فلزی بدون عایق در تماس باشد.
همچنین جعبه تقسیمها و کلید و پریزها باید دقیقاً همسطح با گچ و خاک نصب شوند تا در مرحله سفیدکاری مدفون نشوند. هرگونه تستیح و صافکاری باید به گونهای باشد که آسیبی به لولههای زیرکار وارد نشود.
۵. آمادهسازی بستر برای سفیدکاری
پس از اتمام گچ و خاک، سطح کار باید برای مرحله بعد آماده شود. سطح نباید آنقدر صیقلی باشد که لایه رویه (سفیدکاری) به آن نچسبد، و نه آنقدر زبر که مصالح زیادی مصرف کند. مجری باید خشک شدن کامل لایه گچ و خاک را قبل از شروع مرحله بعد تایید کند. در ساختمانهایی که سیستم گرمایش از کف دارند، نظارت بر عدم آسیب به لولهها هنگام کار اکیپ گچکار بسیار حیاتی است.
استاد محمد کریم پیرنیا، پدر معماری سنتی ایران میگوید: «اندود، جامه ساختمان است. اگر کالبد (سازه) استوار باشد اما جامه (اندود) بر تنش زار بزند، بنا بیآبرو میشود. هنر معمار و مجری در این است که این جامه را چنان بر تن دیوار بدوزند که گویی جزئی از ذات آن است، نه سرباری بر آن.»
نتیجهگیری
نقش مهندس مجری در عملیات گچ و خاک، ترکیبی از مدیریت خرید مصالح (توجه به لیست قیمت و کیفیت)، نظارت فنی دقیق بر شاقولی و تراز بودن سطوح، و هماهنگی بین اکیپهای تأسیساتی و نازککار است. هرگونه سهلانگاری در این مرحله، هزینههای سنگین و غیرقابل جبرانی را در مراحل دکوراسیون داخلی به پروژه تحمیل خواهد کرد.
منبع علمی:
برای مطالعه استانداردهای دقیق اجرایی و رواداریهای مجاز در اندودکاری، به منبع زیر مراجعه نمایید:
نشریه شماره ۵۵ سازمان مدیریت و برنامهریزی (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی) – فصل مربوط به اندودکاری و رویهها.