یکی از بزرگترین کابوسهای مالکان و سرمایهگذاران در صنعت ساختمان، طولانی شدن پروژه و خواب سرمایه است. در اینجا نقش مهندس عمران (مجری ذیصلاح) فراتر از یک تکنسین ساده است؛ او باید مانند یک رهبر ارکستر، تمام اجزای پروژه را هماهنگ کند تا در زمان مقرر به پایان برسد. اما این کنترل زمان چگونه انجام میشود؟ آیا فقط با نصب یک نمودار گانت روی دیوار کانکس میتوان پروژه را مدیریت کرد؟ در این مقاله به روشهای عملیاتی و چالشهای مجری در مدیریت زمان میپردازیم.
مهندس مجری برنامه زمانبندی را از طریق سه ابزار اصلی کنترل میکند: ۱. تدوین برنامه مبنا (Baseline) با روش مسیر بحرانی (CPM) در ابتدای پروژه. ۲. پایش مستمر و گزارشگیری روزانه برای مقایسه پیشرفت واقعی با پیشرفت برنامهریزی شده. ۳. مدیریت زنجیره تأمین برای جلوگیری از توقف کارگاه به دلیل نبود مصالح (با پیشبینی زمان سفارش و تحویل). او با بهروزرسانی دورهای برنامه، انحرافات زمانی را شناسایی و با افزایش منابع یا تغییر روش اجرا، جبران تأخیر میکند.
استراتژی تأمین مصالح؛ کلید طلایی زمان
شاید تعجب کنید اگر بگوییم نیمی از تأخیرات پروژه نه به دلیل کمکاری کارگران، بلکه به دلیل نرسیدن به موقع مصالح است.
مجری باهوش میداند که برای تامین مصالح پروژه نباید منتظر روز آخر بماند.
او با رصد نوسانات قیمت و تحلیل بازار، بهترین زمان خرید را پیشبینی میکند.
مثلاً برای خرید میلگرد، اگر مجری بداند که قیمت کارخانه در حال افزایش است، سریعاً اقدام به خرید مستقیم از کارخانه میکند تا هم در هزینه صرفهجویی کند و هم دپوی مصالح را پر کند.
در مقابل، برای مصالحی که فضای انبار را اشغال میکنند، ممکن است استراتژی “تحویل در محل” را انتخاب کند.
اینجا گرفتن استعلام قیمت از چندین تأمینکننده و بستن قراردادهایی که جریمه تأخیر در تحویل دارند، هنر مجری است.
اگر برآورد هزینه ساخت درست انجام شده باشد، مجری بودجه لازم برای خرید را دارد و پروژه لنگ پول نمیماند.
شل بگیری سفت میخوری!
ببین مهندس، کاغذبازی و نمودار کشیدن قشنگه، ولی کار رو پیش نمیبره. تو کارگاه اگه بالا سر کارگر نباشی، تا لنگ ظهر چایی میخورن و سیگار میکشن. برنامه زمانبندی یعنی اینکه بدونی فردا چی میخوای. اگه امروز گچکار میاد، نباید فردا دنبال گچ بگردی. باید از یه هفته قبل، انبارت پر باشه. با پیمانکار جماعت هم نباید شوخی داشته باشی. اگه گفتی فلان تاریخ کار رو تحویل بده و نداد، باید جریمهاش کنی تا حساب کار دستش بیاد. اینجا تعارف تیکه پاره کردن نداریم، دیر بجنبی فصل سرما میرسه، بارون میزنه، کل کارگاهت میشه گل و شل، اونوقت خر بیار و باقالی بار کن! پس سفت باش و نذار کسی از زیر کار در بره.
پایش انحرافات و “انزباط” کارگاهی
یکی از وظایف اصلی مجری، کنترل “انزباط” و نظم در ورود و خروج اکیپهای اجرایی است.
او باید هر روز صبح چک کند که آیا تعداد نفرات حاضر در سایت با برنامه همخوانی دارد یا خیر.
اگر طبق برنامه باید ۵ جوشکار داشته باشیم و ۳ نفر آمدهاند، یعنی عقبماندگی قطعی است.
اینجا گزارشهای روزانه که توسط سرپرست کارگاه نوشته میشود، اهمیت پیدا میکند.
متاسفانه در بسیاری از پروژهها، کارگران بدون هماهنگی به مرخصی میرود و این باعث بهم ریختن برنامه میشود.
مجری باید این انحرافات را سریعاً در نمودار زمانبندی اعمال کند تا ببیند تاریخ تحویل نهایی چقدر جابجا شده است.
مدیریت مالی و تاثیر آن بر زمان
شاید بپرسید پول چه ربطی به زمان دارد؟ رابطه مستقیم است!
پیمانکار جزء اگر پولش را نگیرد، کار را تعطیل میکند.
مجری باید مدیریت جریان نقدینگی را با برنامه زمانبندی هماهنگ کند.
گاهی اوقات لازم است برای کاهش هزینه تمام شده، مصالح را به صورت نقدی بخرد، اما اگر نقدینگی کم باشد، مجبور است سراغ خرید چکی برود که ممکن است تحویل بار را به تاخیر بیندازد.
این تصمیمات لحظهای که توسط مهندسان با تجربه گرفته میشود، سرنوشت پروژه را تعیین میکند.
مجری باید بداند که هر روز تاخیر، هزینه سربار پروژه را بالا میبرد.
مستندسازی تأخیرات مجاز
همیشه تقصیر مجری نیست. گاهی مالک پول نمیدهد، گاهی شهرداری کار را میخواباند و گاهی شرایط جوی مانع کار است.
مجری باید برای “توجیح” تاخیرات خود در پایان کار، تمام این موارد را صورتجلسه کند.
این صورتجلسات حکم کارت برنده را در دعوای حقوقی دارند.
اگر بارندگی شدید مانع بتنریزی شد، گزارش هواشناسی باید ضمیمه پرونده شود تا به عنوان “تأخیرات مجاز” ثبت گردد و جریمهای شامل حال مجری نشود.
نقل قول تخصصی:
“طبق استاندارد PMBOK (پیکره دانش مدیریت پروژه)، فرآیند کنترل زمان شامل پایش وضعیت فعالیتهای پروژه برای بهروزرسانی پیشرفت و مدیریت تغییرات در خط مبنای زمانبندی است. کلید موفقیت در این فرآیند، تشخیص زودهنگام انحرافات و اعمال اقدامات اصلاحی پیش از بحرانی شدن وضعیت است.”
منبع علمی
برای مطالعه روشهای علمی کنترل زمان در پروژههای عمرانی، به کتاب “مدیریت و کنترل پروژه” (تالیف دکتر علی حاج شیرمحمدی) و یا استانداردهای PMBOK (فصل ششم: مدیریت زمان پروژه) مراجعه کنید.