در کارگاههای ساختمانی، جایی که آهن و بتن با نیروی انسانی گره میخورد، یک اشتباه کوچک میتواند آخرین اشتباه باشد. تصور عمومی این است که وظیفه مجری ذیصلاح صرفاً مدیریت فنی، بتنریزی و دیوارچینی است. اما واقعیت تلخ این است که صنعت ساختمان یکی از پرحادثهترین صنایع دنیاست. سوالی که پیش میآید این است که آیا دانستن اصول بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) برای مهندس مجری یک آپشن لوکس است یا یک ضرورت مطلق؟ پاسخ به این سوال مرز بین یک پروژه موفق و یک فاجعه انسانی را تعیین میکند.
بله، بدون شک. تسلط بر HSE برای مهندس مجری از نان شب واجبتر است. طبق قانون، مسئولیت اصلی ایمنی کارگاه بر عهده مجری است و او باید توانایی شناسایی خطرات (Risk Assessment)، پیشگیری از حوادث و مدیریت بحران را داشته باشد. ندانستن این اصول رافع مسئولیت کیفری و حقوقی سنگین ناشی از حوادث نیست.
ایمنی، اولین گام در تجهیز کارگاه
اولین جایی که دانش HSE مجری محک میخورد، مرحله تجهیز کارگاه است. یک مجری کاربلد میداند که جانمایی کانکسها، انبار مصالح و محل عبور و مرور کارگران باید بر اساس اصول ایمنی باشد.
اگر مجری دانش کافی نداشته باشد، ممکن است انبار سوخت را در کنار محل جوشکاری قرار دهد که یک بمب ساعتی است. همچنین در انتخاب مصالح موقت، مثل تجهیزات قالب بندی و داربستها، باید دقت کند که این لوازم دارای استاندارد و کیفیت لازم باشند. استفاده از لولههای داربست زنگزده یا تختههای پوسیده برای کاهش هزینهها، بازی با جان انسانهاست. مجری باید هنگام خرید لوازم ایمنی، برگه آنالیز و تاییدیههای فنی کلاه و کفش ایمنی را بررسی کند تا از کیفیت آنها مطمئن شود.
آقا جون! خون مردم گردنت نیفته!
ببین مهندس، خیلی رک بگم، اگه حال و حوصله نداری چک کنی کارگرت کمربند ایمنی بسته یا نه، اصلا نیا تو این کار. فردا اگه یه کارگر از اون بالا بیفته پایین و خدایی نکرده طوریش بشه، تا آخر عمرت باید تو دادگاه پلهها رو بالا پایین کنی. اونجا دیگه قاضی نمیگه “آخی مهندس حواسش نبود”، میگه “آقا شما مسئول بودی”. پس به جای اینکه همش تو فکر سود و زیان باشی، چهار چشمی مراقب باش کسی کج نره. این بحث شوخیبردار نیست، بحث جون آدمیزاده، نه یه کیسه گچ که پاره بشه بگی فدای سرم. سفت و سخت بگیر، بذار بگن مهندس بداخلاقه، ولی شب سر راحت بذار رو بالش.
تاثیر ایمنی بر جیب کارفرما و “هزینه تمام شده”
شاید در نگاه اول رعایت HSE هزینه اضافی به نظر برسد، اما در واقعیت نوعی سرمایهگذاری است. حادثه در کارگاه یعنی توقف پروژه، یعنی دیه، یعنی خسارت به تجهیزات.
یک مجری هوشمند میداند که با اجرای صحیح ایمنی، هزینه تمام شده نهایی پروژه را کاهش میدهد. حوادث ساختمانی میتواند هزینههای پنهان وحشتناکی داشته باشد.
اما متاسفانه برخی مهندسان مجری کمتجربه، اصول ایمنی را نادیده میگیرد.
آنها فکر میکنند با حذف نردههای حفاظتی یا خرید تجهیزات ارزان و غیر استاندارد، صرفهجویی کردهاند، غافل از اینکه در حال قدم زدن روی لبه تیغ هستند. این کارها بسیار “خترناک” است و ریسک پروژه را به شدت بالا میبرد.
الزامات قانونی و خطاهای رایج
طبق مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، ایمنی در حین اجرا جزو لاینفک وظایف مجری است. مجری باید بداند چگونه از گودبرداریهای عمیق محافظت کند تا ساختمانهای همسایه دچار “سدمه” نشوند.
همچنین کارگران ساختمانی باید آموزشهای لازم را ببیند و تجهیزات حفاظت فردی را دریافت کند.
دانستن نحوه اطفاء حریق، کمکهای اولیه و مدیریت پسماندهای ساختمانی (بخش محیط زیست HSE) نیز از وظایف مجری است.
نقل قول تخصصی:
“ایمنی در کارگاه ساختمانی یک وضعیت ثابت نیست، بلکه یک فرآیند پویا و جاری است. مهندس مجری به عنوان رهبر ارکستر اجرایی، باید فرهنگ ایمنی را از بالاترین رده مهندسی تا سادهترین کارگر خدماتی نهادینه کند؛ چرا که زنجیره ایمنی همیشه از ضعیفترین حلقهاش پاره میشود.”
منبع علمی
مرجع اصلی و قانونی برای الزامات HSE در ساختوساز ایران، “مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)” است. همچنین آییننامههای حفاظت فنی وزارت کار نیز به عنوان مکمل این مبحث، لازمالاجرا هستند.