یکی از سوالات پرتکرار در کارگاههای ساختمانی این است که وقتی نقشه اجرایی ایراد دارد یا روش بهتری برای اجرا وجود دارد، آیا مجری دستش باز است؟ برای درک این موضوع اول باید بدانیم مهندس مجری کارش چیست؟ او بازوی اجرایی پروژه است، نه طراح آن. اما این به آن معنا نیست که او یک ربات بیاختیار است. در واقعیت، شرایط کارگاه با روی کاغذ تفاوتهای زیادی دارد و مدیریت این تفاوتها هنر مجری است، اما این هنر حد و مرزی قانونی دارد که عبور از آن میتواند تبعات سنگینی داشته باشد.
خیر، مهندس مجری به هیچ عنوان حق ندارد خودسرانه و بدون مجوز کتبی، تغییراتی در نقشههای مصوب (چهار رشته) ایجاد کند. هرگونه تغییر باید ابتدا توسط مجری به عنوان “پیشنهاد فنی” مطرح شود، سپس به تایید مهندس طراح و ناظر برسد و در نهایت در نقشههای “چون ساخت” اعمال گردد.
۱. نقش مجری در پیشنهاد تغییرات فنی و مالی
مجری مسئول صحت اجرا و البته مدیریت هزینههاست. گاهی اوقات نقشهها مصالحی را پیشنهاد دادهاند که در بازار موجود نیست یا قیمت روز آن سر به فلک کشیده است.
در این شرایط، مجری میتواند با استعلام قیمت از بازار و پیدا کردن یک تامین کننده معتبر که فروش ویژه دارد، پیشنهادی جایگزین ارائه دهد.
مثلاً ممکن است استفاده از بلوکهای سبک گازی به جای بلوک سیمانی، هزینه تمام شده اسکلت را کاهش دهد. مجری با ارائه یک گزارش توجیهی و برگه آنالیز مصالح جدید، درخواست تغییر میدهد. اگر این تغییر باعث “زرر” به ایمنی ساختمان نشود و طراح تایید کند، آنگاه قابل اجراست.
۲. گلایه پیمانکاری و بازاری
بابا جان من! این مهندسای طراح که نشستن زیر باد کولر چه میدونن کف بازار چه خبره؟ نقشه دادن دست من که توش تیرآهن سایز خاص نوشتن. من کل بازار آهن شادآباد رو زیر و رو کردم، نیست که نیست! اگرم باشه قیمتش خون باباشونه. من پا شدم رفتم آهن فروشان غرب تهران، یه بار خرید مستقیم از کارخانه پیدا کردم با ارزانترین قیمت، زنگ زدم به ناظر میگم آقا اینو جایگزین کنیم، میگه نه تو نقشه نیست. آخه مرد حسابی! وقتی بار نیست، من باید پروژه رو بخوابونم؟ تو بازار باید گرگ باشی، باید بدونی کی خرید عمده کنی، کی چک بدی. این کاغذبازیا فقط کارو عقب میندازه و جیب صاحب کار رو خالی میکنه.
۳. مغایرتهای اجرایی و مسئولیت حقوقی
گاهی اوقات تغییرات اجتنابناپذیر است. مثلاً در زمان گودبرداری به یک قنات کور یا تاسیسات شهری برخورد میکنید. اینجا دیگر بحث سلیقه نیست، بحث اجبار است.
در این حالت، مجری باید فوراً دستور توقف کار در آن بخش را صادر کند. او نباید خودسرانه مسیر تاسیسات را عوض کند.
هرگونه تغییر بدون امضای طراح، یعنی قبول تمام مسئولیتهای کیفری در آینده. حتی اگر مجری بهترین مصالح سفت کاری را با کیفیت عالی و از بهترین فروشگاه خریده باشد، اگر مغایر با نقشه باشد، در زمان حادثه مقصر است.
نکته مهم این است که تغییرات کوچک هم باید مستند شوند.
۴. فرمول آنالیز هزینه تغییرات
وقتی مجری پیشنهادی برای تغییر میدهد (مثلاً تغییر نوع سقف)، باید توجیه اقتصادی آن را با فرمولی شبیه زیر ارائه دهد تا مالک و طراح قانع شوند:
Cost Benefit=(Old Mat Qty ×Old Price)−(New Mat Qty ×New Price)−Redesign Cost Cost Benefit = (Old Mat_{Qty} \ Old Price) – (New Mat_{Qty} \ New Price) – Redesign Cost
(اگر نتیجه مثبت باشد، یعنی تغییرات به نفع جیب کارفرماست و احتمال تایید آن بالا میرود).
۵. فرآیند قانونی اعمال تغییرات (تکنیکال)
برای اعمال تغییر، مجری باید مراحل زیر را طی کند:
- بررسی وضعیت موجود و “حیته” اختیارات.
- تهیه گزارش فنی شامل مشخصات فنی وضع موجود و پیشنهادی.
- اخذ تاییدیه کتبی از مهندس ناظر و طراح (دستور کار).
- اجرای تغییرات.
- پیادهسازی در نقشههای ازبیلت
نقل قول:
“نقشه ساختمان، قانون اساسی پروژه است. همانطور که هیچ شهروندی نمیتواند قانون را به سلیقه خود تغییر دهد، هیچ مجریای هم نمیتواند خطوط نقشه را جابجا کند، مگر اینکه مجلس قانونگذاری پروژه (طراح و ناظر) به آن رای دهند.”
منبع علمی
قوانین مربوط به تغییرات در اجرا و حدود صلاحیت مجری در “ماده ۳۰ و ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان” و همچنین “بند ۲-۴-۳ مبحث دوم مقررات ملی ساختمان” به صراحت ذکر شده است.