یکی از ابهامات رایج در پروژههای ساختمانی، تداخل وظایف بین مهندسان ناظر تأسیسات (مکانیک)، بازرسان اداره گاز و مهندس مجری است. با توجه به حساسیت فوقالعاده بالای لولهکشی گاز و خطرات انفجار یا مسمومیت ناشی از نشت گاز، این سوال پیش میآید که آیا مهندس مجری که مسئولیت کلی اجرای ساختمان را بر عهده دارد، باید در جزئیات لولهکشی گاز نیز دخالت کند یا این کار صرفاً وظیفه بازرس گاز است؟
بله، اما با رویکردی متفاوت
اگرچه تایید نهایی فنی، تست فشار و صدور مجوز کنتور بر عهده “مهندس ناظر گاز” (منتخب نظام مهندسی) است، اما مهندس مجری ساختمان وظیفه هماهنگی، بسترسازی، کنترل کیفیت مصالح ورودی و جلوگیری از تداخل لولههای گاز با سایر اجزای سازه و تأسیسات برقی را بر عهده دارد. رها کردن این بخش به امید بازرس گاز، تخلف محسوب میشود.
۱. خرید مصالح و کنترل کیفیت: اولین خاکریز ایمنی
بسیاری از حوادث گازی نه به خاطر جوشکاری بد، بلکه به خاطر استفاده از لولههای درزدار بیکیفیت به جای لولههای مانیسمان (بدون درز) یا لولههای سپاهان استاندارد رخ میدهد. در اینجا نقش مجری پررنگ میشود.
مجری باید بر فرآیند تامین مصالح پروژه نظارت دقیق داشته باشد. پیمانکار جزء ممکن است برای کاهش هزینهها، سراغ لولههایی برود که ظاهرشان سالم است اما مشخصات فنی و ضخامت استاندارد را ندارند.
مجری باید از پیمانکار بخواهد که لیست قیمت و فاکتورهای خرید را شفاف کند. نباید صرفاً به دنبال ارزانترین قیمت در بازار بود. لولههای گاز باید حتماً از برند معتبر و دارای نشان استاندارد باشند. توصیه میشود برای اطمینان از اصالت، خرید به صورت خرید مستقیم از کارخانه یا از آهن فروشان غرب تهران (مانند بازار آهن شادآباد) که بورس تخصصی لوله و پروفیل هستند، انجام شود.
بررسی جدول وزنی لولهها و مقایسه آن با استاندارد، وظیفه مجری است تا مطمئن شود لوله سبکتر از حد مجاز کار نشده است.
۲. لوله گازی رو گرون نخر، ولی آشغال نخر!
مهندس جان، پیمانکار عزیز! حواست باشه کلاه سرت نره. الان تو بازار پر شده از لولههای متفرقه که با یه رنگ و لعاب جای برند اصل قالب میکنن. اگه میخوای خیالت راحت باشه، پاشو بیا بازار آهن شادآباد یا بازار آهن مکان. اونجا میتونی استعلام قیمت بگیری و ببینی قیمت روز چنده. دنبال خرید چکی و قسطی هم نباش برای گاز، چون جنس خوب رو نقد میفروشن معمولاً. ولی اگه حجم کارت بالاست، بگرد دنبال جایی که قیمت همکاری بده و ارسال فوری داشته باشه سر پروژه. یه زنگ بزن به این بنگاههای معتبر، پیش فاکتور آنلاین بگیر، قیمت با حمل و نقل رو در بیار، بعد کارت بکش. لوله شوخی بردار نیست، فردا نشت کنه، همهمون بیچارهایم! جنس با کیفیت بخر، شب راحت بخواب.
۳. تداخلات اجرایی و وظایف نظارتی مجری
مهمترین وظیفه مجری در بحث گاز، مدیریت تداخلات است. لولههای گاز نباید از داخل داکتهای برق عبور کنند، نباید با لولههای فاضلاب در تماس باشند و نباید در مکانهای مرطوب بدون عایقکاری مناسب رها شوند.
اینجا دو نکته مهم وجود دارد که معمولاً نادیده گرفته میشود:
- عبور از دیوارها: لوله گاز نباید مستقیم با مصالح بنایی تماس داشته باشد و باید از غلاف (Sleeve) استفاده شود.
- مهار لولهها: بستکاری صحیح برای جلوگیری از لرزش لولهها الزامی است.
متأسفانه در برخی پروژهها دیده میشود که به دلیل عدم نظارت، لولهها تحت فشار مصالح دیگر قرار میگیرند. این فشار میتواند باعث ترک خوردن جوشها شود. باید شد که مسیر لوله گاز کاملاً مستقل طراحی شود. همچنین نیست ممکن که لوله گاز را از داخل ستون بتنی عبور داد
علاوه بر این، مجری باید مراقب خصارت فیزیکی به لولهها در حین سایر عملیات ساختمانی (مانند گچکاری یا کاشیکاری) باشد. ضربه چکش کارگران به لوله گاز توکار، میتواند فاجعهآفرین باشد. رعایت زوابط مبحث ۱۷ در تمامی مراحل الزامی است.
۴. اهمیت هماهنگی با ناظر گاز
مجری ساختمان باید قبل از شروع لولهکشی، جلسهای با حضور جوشکار گاز و ناظر گاز ترتیب دهد. در این جلسه مسیر حرکت لولهها روی نقشههای معماری بررسی میشود تا با تیرها و ستونهای اصلی برخورد نداشته باشد. گاهی اوقات نیاز است برای عبور لوله گاز، تغییراتی در سقف کاذب یا داکتها ایجاد شود که این تصمیمگیریها مستقیماً بر عهده مجری است.
دکتر حسین میرزایی، کارشناس ارشد ایمنی و مؤلف کتب بازرسی جوش، در این باره میگوید: «تفکیک مسئولیتها نباید منجر به خلاء نظارتی شود. درست است که بازرس گاز مسئول تایید نهایی جوش و نشتی است، اما مهندس مجری مسئول “بستر ایمن” برای آن لوله است. لولهای که جوش عالی دارد اما در جای نامناسبی نصب شده و تحت تنش فیزیکی است، به زودی خواهد شکست. ایمنی گاز، محصول همکاری مشترک مجری و بازرس است.»
۵. مستندسازی و پایان کار
در نهایت، مجری باید کپی تمامی نقشههای تایید شده گاز و تأییدیههای بازرس را در زونکن کارگاهی بایگانی کند. همچنین اگر لولهکشی به صورت توکار انجام میشود، تهیه عکس و فیلم از مسیر لولهها قبل از پوشاندن با ملات، برای تعمیرات احتمالی آینده بسیار حیاتی است.
کنترل اینکه لولهها پس از اجرا با نوار پرایمر پیچی (نوار عایق) به درستی کاور شدهاند تا دچار خوردگی نشوند، آخرین مرحله نظارت فیزیکی مجری قبل از نازککاری است.
نتیجهگیری
مهندس مجری اگرچه جایگزین بازرس اداره گاز نیست، اما نقش حیاتی در مدیریت خرید مصالح استاندارد، جلوگیری از آسیب دیدن لولهها حین ساخت و مدیریت تداخل تأسیسات دارد. حذف مجری از پروسه نظارت بر لولهکشی گاز، ریسک ایمنی ساختمان را به شدت افزایش میدهد.
منبع علمی:
برای مطالعه قوانین دقیق لولهکشی گاز طبیعی در ساختمانها، به منبع زیر مراجعه نمایید:
مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان ایران (لولهکشی گاز طبیعی)، ویرایش ۱۳۸۹، دفتر تدوین و ترویج مقررات ملی ساختمان.