یکی از خطرناکترین مراحل ساختوساز، زمانی است که اسکلت سازه برپا شده اما هنوز اتصالات نهایی نشده یا سقفها اجرا نشدهاند. در این وضعیت ناپایدار، یک باد شدید یا لرزش کوچک میتواند منجر به ریزش دومینووار اسکلت شود. آیا مجریان ذیصلاح مسئول جلوگیری از این فاجعه هستند یا پیمانکار اسکلتکار؟ پاسخ به این سوال مرز بین یک پروژه موفق و یک حادثه مرگبار را تعیین میکند.
بله، حفظ پایداری موقت سازه بر عهده مجری است
مهندس مجری قانوناً موظف است پایداری سازه را در تمامی مراحل اجرا تضمین کند. این شامل نظارت بر مهاربندیهای موقت (کابلکشی، مهارکشها و بادبندهای موقت) میشود تا از واژگونی ستونها یا دفرمه شدن اسکلت قبل از تکمیل اتصالات صلب، جلوگیری به عمل آید.
۱. خطر پنهان در مرحله برپایی اسکلت
بسیاری از حوادث ساختمانی نه در زمان بهرهبرداری، بلکه دقیقاً در زمان نصب اسکلت رخ میدهد. ستونهای بلند بدون مهار، مثل پاندول معکوس عمل میکنند.
مجریان ذیصلاح باید قبل از شروع عملیات نصب، برنامه مهاربندی (Bracing Plan) پیمانکار را بررسی کنند.
باید شد کنترل مهاربندیها قبل از پایان کار روزانه.
برای اجرای این مهاربندیها، نیاز به تامین مصالح پروژه خاصی مثل سیم بکسل، کرپی و مهارکش است. مجری باید با استعلام قیمت از بازار آهن شادآباد یا آهن فروشان غرب تهران، تجهیزات ایمنی لازم را فراهم کند. گاهی پیمانکار برای کاهش هزینه تمام شده، از میلگردهای ضایعاتی جوش داده شده استفاده میکند که بسیار خطرناک است. خرید تجهیزات استاندارد با ضمانت کیفیت حتی اگر قیمت روز آنها کمی بالاتر باشد، ضروری است.
۲. انتخاب تجهیزات مهاربندی: کیفیت یا قیمت؟
استفاده از کابلهای پوسیده یا مهارکشهای ضعیف، تفاوتی با عدم مهاربندی ندارد. مجری باید مشخصات فنی کابلها را چک کند.
آیا این سیم بکسل توان تحمل نیروی باد را دارد؟ بررسی جدول وزنی و جدول اشتال برای انتخاب پروفیلهای مهار موقت لازم است.
برای پروژههای بزرگ اسکلت فلزی، خرید مستقیم از کارخانه تولید کننده تجهیزات ریگلاژ، میتواند ارزانترین قیمت را تضمین کند.
نیست جایز که از تجهیزات فرسوده برای مهار ستونهای سنگین استفاده شود.
مجری میتواند با مراجعه به فروشگاه اینترنتی ابزارآلات صنعتی و دریافت پیش فاکتور آنلاین، هزینهها را برآورد کند. در نظر گرفتن نوسانات قیمت آهن آلات در تحلیل قیمت نهایی مهاربندی مهم است تا بودجه پروژه کسری نیاورد. ازمینان از سالم بودن تجهیزات قبل از نصب، حیاتی است.
۳. ستون رو ول کنی، رو سرت آوار میشه!
ببین داداش من، اسکلت شوخیبردار نیست. این ستونهای ۱۲ متری که مثل سیخ کباب وایسادن، با یه فوت باد میافتن. فکر نکن چون چهار تا خالجوش زدی دیگه تمومه. نه! باید سفت و محکم ببندیشون. برو چهار تا سیم بکسل نمره بالا بخر، مهارکش درست و حسابی بنداز تنگش. نگو گرونه! الان یه خرید چکی از بازار بکن، فوقش دو ماه دیگه پولشو میدی. ولی اگه خدای نکرده این اسکلت کج بشه یا بیفته، دیگه باید خونهتو بفروشی دیه بدی. برو بازار آهن مکان، بگرد دنبال یه فروشنده منصف که جنس آشغال بهت نندازه. یه استعلام بها بگیر، ببین کدوم بنگاه قیمت پرت نمیده. ولی جون مادرت، سر ایمنی چونه نزن. مهاربندی رو محکم کن، شب راحت سرتو بذار رو بالش.
۴. نظارت بر فرآیند شاقولکاری و جوشکاری
مهاربندی فقط برای ایمنی نیست؛ برای شاقول ماندن ستونها حین جوشکاری هم هست. حرارت جوشکاری میتواند ستون را کج کند. مهاربندیها باید طوری تنظیم شوند که جلوی این اعوجاج را بگیرند.
مجری باید دستور دهد که مهاربندیها تا پایان کامل جوشکاری اتصالات اصلی و اجرای سقفها باقی بمانند. باز کردن زودهنگام آنها، یکی از خطاهای رایج در خرید خدمات پیمانکاری است (پیمانکار عجله دارد تجهیزاتش را ببرد).
هزینه اجاره یا خرید این تجهیزات باید در برآورد هزینه ساخت اولیه دیده شده باشد. استفاده از تجهیزات قالب بندی خاص برای مهاربندی دیوارهای حائل نیز از وظایف مجری است. هرگونه سهلانگاری استفاده از مصالح نامناسب در مهاربندی، مزل بازی با جان کارگران است.
۵. مستندسازی و مسئولیت حقوقی
اگر حادثهای رخ دهد، اولین چیزی که کارشناس دادگستری میخواهد، گزارشهای روزانه و دستورکارهای مجری است. مجری باید کتباً به پیمانکار دستور دهد که مهاربندیها را طبق نقشه اجرا کند. عکسبرداری از مهاربندیهای نصب شده و بایگانی آنها، بیمه عمر مهندسی مجری است.
دکتر ابوالحسن آستانه-اصل، استاد مهندسی سازه و زلزله میگوید: «پایداری یک سازه در حین ساخت، اغلب بحرانیتر از زمان بهرهبرداری است. سازه ناتمام، مانند نوزادی است که هنوز استخوانهایش سفت نشده و نیاز به تکیهگاه دارد تا بتواند روی پای خود بایستد.»
نتیجهگیری
مهاربندی سازه در حین اجرا، یک “هزینه اضافی” نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از فرآیند اصولی ساخت است. مجریان ذیصلاح با درک خطرات بالقوه و الزام پیمانکار به استفاده از تجهیزات استاندارد (حتی با خرید آنلاین و تحویل فوری)، امنیت کارگاه و سلامت سازه را تضمین میکنند.
منبع علمی:
برای اطلاعات تکمیلی در خصوص بارهای وارده بر سازه در حین ساخت و الزامات مهاربندی، استاندارد زیر مرجع مناسبی است:
ASCE/SEI 37-14. (2014). Design Loads on Structures During Construction. American Society of Civil Engineers