وقتی صحبت از اجرای ساختمان میشود، اغلب ذهنها به سمت بتن، میلگرد و نقشههای سازهای میرود. اما یکی از حیاتیترین بخشهای ساختمان که تأییدیه نهایی پایان کار به آن وابسته است، رعایت ضوابط ایمنی و آتشنشانی (مبحث سوم مقررات ملی) است. نظام مهندسی در سالهای اخیر تأکید ویژهای بر اجرای دقیق این ضوابط داشته است. اما آیا مهندس مجری باید در این زمینه تخصص داشته باشد؟
بله، برای تأییدیه نهایی ضروری است
اطلاع از ضوابط آتشنشانی (مانند عرض راهروها، جنس دربها، سیستمهای اعلام و اطفاء حریق) برای مهندس مجری الزامی است، زیرا عدم رعایت این موارد در حین سفتکاری و نازککاری منجر به تخریبهای پرهزینه در انتهای پروژه و عدم صدور پایان کار میشود.
۱. انتخاب مصالح مقاوم در برابر حریق
یکی از وظایف کلیدی مجری، نظارت بر خرید و اجرای مصالحی است که در برابر آتش مقاومت لازم را داشته باشند. مثلاً در پوشش تیرهای فلزی، استفاده از مواد ضد حریق (Fire Proof) الزامی است.
باید شد استفاده از مصالحی که تأییدیه مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی را دارند.
مجری هنگام بررسی لیست قیمت رنگهای ضد حریق یا پوششهای معدنی، نباید صرفاً به ارزانترین قیمت توجه کند. استعلام قیمت از شرکت های بازرگانی آهن یا تأمینکنندگان تخصصی مواد شیمیایی ساختمان که برگه آنالیز و گواهی تست آتش ارائه میدهند، ضروری است. استفاده از مصالح فاقد استاندارد برای کاهش هزینه تمام شده، بازی با جان ساکنان آینده است و تضمیین ایمنی را از بین میبرد.
۲. معماری و مسیرهای خروج
رعایت ابعاد دقیق راه پلهها، لابیها و دربهای خروج اضطراری (Fire Door) باید در مرحله سفتکاری کنترل شود. اگر مجری نداند که درب دودبند باید چه مشخصاتی داشته باشد، ممکن است چهارچوبی نصب کند که بعداً توسط کارشناس آتشنشانی رد شود.
نیست ممکن که بعد از گچ کاری ابعاد راه پله را اصلاح کرد بدون تخریب اساسی.
در هنگام خرید دربهای ضد حریق، مجری باید به دنبال تولید کارخانه معتبر باشد که محصولش در لیست مورد تایید سازمان آتشنشانی (وندور لیست) باشد. تفاوت بین یک درب معمولی و درب ضد حریق واقعی، در هسته داخلی و نوار دودبند آن است که در کاتالوگ و مشخصات فنی محصول درج میشود.
۳. سیستمهای اعلام و اطفاء حریق
لولهکشی اسپرینکلرها و جانمایی دتکتورها باید با نقشه مصوب آتشنشانی مو نمیزند. هرگونه تغییر در سقف کاذب یا تیغهچینی میتواند عملکرد این سیستمها را مختل کند. مجری باید پیمانکار تأسیسات را ملزم کند که از لولهها و اتصالات دارای نشان استاندارد استفاده کند. برای خرید این تجهیزات، خرید آنلاین از یک فروشگاه معتبر یا نمایندگی فروش رسمی برندهای تایید شده توصیه میشود. بسیاری از این فروشگاهها مشاوره خرید و ارسال فوری به محل پروژه دارند که کار را تسریع میکند.
۴. حرف حساب: آتیش شوخی بردار نیست!
ببین مهندس، قضیه آتیشنشانی رو سرسری نگیر. فردا روز اگه خدای نکرده یه جرقه بزنه و ساختمون گر بگیره، اولین کسی که یقه شو میگیرن تویی. نگو “به من چه، ناظر باید میدید”. تو مجری هستی، مسئولیت اجرا با توئه. واسه دو قرون صرفه جویی نرو سیم و کابل آشغال بخر که تو دیوار آب بشه. میری لاله زار یا بازار آهن شادآباد واسه لوله، قیمت روز رو بگیر، ولی جنس خوب بخر. الان دیگه همه چی گرون شده، نوسانات قیمت بیداد میکنه، ولی دلیل نمیشه از ایمنی بزنی. برو سراغ یه فروشنده منصف، اگه پول نداری خرید چکی کن، شرایط پرداخت بگیر، ولی جنس استاندارد ببند. یه وقت نری لوله بیکیفیت بگیری که فردا تو تست فشار بترکه، اونوقت باید کل سقف کاذب رو بکنی بریزی دور. این هزینه ساخت هر متر مربع رو الکی بالا میبره.
در هندبوک حفاظت در برابر حریق NFPA آمده است: «ایمنی در برابر آتش با طراحی شروع میشود، اما با اجرای صحیح متریال و جزئیات است که جان میگیرد. نقص در اجرای فایراستاپها (Firestops) در محل عبور لولهها، یکی از شایعترین دلایل گسترش آتش در ساختمانهای بلندمرتبه است.»
نتیجهگیری
تسلط مهندس مجری بر ضوابط مبحث سوم و مقررات سازمان آتشنشانی، یک مهارت لوکس نیست، بلکه یک ضرورت اجرایی است. این آگاهی از دوبارهکاریهای پرهزینه جلوگیری کرده و مسیر دریافت پایان کار را هموار میسازد. استفاده از مصالح استاندارد و رعایت دقیق نقشههای مصوب، نشاندهنده تعهد حرفهای مجری به نظام مهندسی کشور است.
منبع علمی:
برای مطالعه جزئیات اجرایی سیستمهای ایمنی، به مرجع زیر مراجعه کنید:
Buchanan, A. H., & Abu, A. K. (2017). Structural Design for Fire Safety (2nd ed.). Wiley-Blackwell.