میلگرد در بتن، نقش استخوانبندی در بدن انسان را دارد. همانطور که استخوانهای شکسته یا کج نمیتوانند وزن بدن را تحمل کنند، میلگردهای نامرتب، زنگزده یا جابجا شده هم نمیتوانند بارهای وارده به ساختمان را مهار کنند. یکی از مهمترین بخشهای نظارت کارگاهی، کنترل دقیق آرماتوربندی پیش از مدفون شدن در بتن است. این مرحله، آزمونی برای صلاحیت مجری است تا نشان دهد چقدر بر جزئیات فنی تسلط دارد.
نظارت صد در صدی الزامی است
بله، مهندس مجری موظف است پیش از صدور مجوز بتنریزی، تمامی جزئیات آرماتوربندی شامل تعداد، سایز، فواصل، طول همپوشانی (Overlab)، خمها، پوشش بتن (Cover) و تمیزی میلگردها را طبق نقشههای سازه کنترل و تایید کند. هرگونه نقص در این مرحله غیرقابل جبران است.
۱. کنترل سایز و تعداد میلگردها
اولین گام، تطبیق آنچه اجرا شده با نقشههای مصوب است. گاهی پیمانکاران به دلیل اشتباه در نقشهخوانی یا سودجویی، از میلگرد سایز پایینتر استفاده میکنند یا فاصله میلگردها را افزایش میدهند تا تعداد کمتری مصرف شود.
باید شد بررسی دقیق تعداد میلگردهای تقویتی در تیرها و ستونها. مجری باید با متر و شمارش چشمی، از ازمینان حاصل کند که مقادیر با جدول اشتال و نقشهها همخوانی دارد.
۲. حرف حساب: پولت رو دور نریز، میلگردت رو درست بخر!
ببین رفیق! الان قیمت آهن سر به فلک کشیده. وقتی میری بازار آهن شادآباد یا هر بنگاه دیگهای، داری کلی پول میدی. نشستی پای سیستم، تحلیل قیمت دیدی، نوسانات قیمت رو چک کردی تا تو کف قیمت بخری. شاید حتی خرید مستقیم از کارخانه زدی که قیمت درب انبار برات بیفته و هزینه تمام شده کم شه. حالا که اینهمه زحمت کشیدی و پول خرج کردی، نذار آرماتوربند کار رو خراب کنه. اگه میلگرد رو درست نبنده، انگار پولت رو ریختی تو جوب. حواست به وزن بندیل و سایزهای موجود باشه که سرت کلاه نره. یه وقت نری خرید چکی کنی بعد جنس آشغال تحویلت بدن. همیشه از فروشگاه معتبر خرید کن و برگه آنالیز بگیر. خلاصه که کیفیت میلگرد یه طرف، درست بستنش یه طرف دیگه. این دو تا با هم ساختمونت رو سرپا نگه میدارن.
۳. بررسی فواصل، کاور و تمیزی میلگرد
رعایت فاصله بین میلگردها برای عبور دانههای بتن ضروری است. اگر میلگردها به هم چسبیده باشند، بتن به لای آنها نفوذ نکرده و کرمو میشود. همچنین رعایت پوشش بتن (Cover) برای محافظت میلگرد در برابر خوردگی حیاتی است. استفاده از اسپیسر (Spacer) الزامی است و استفاده از سنگ یا آجر بجای اسپیسر ممنوع است.
نیست ممکن بتنریزی روی میلگردهای آغشته به روغن یا گل انجام شود. مجری باید دستور دهد میلگردها قبل از بتنریزی با آب یا برس سیمی تمیز شوند تا چسبندگی کامل با بتن ایجاد گردد. هرگونه قسور در این زمینه باعث ضعف سازه میشود.
پروفسور ادوارد نوی (Edward G. Nawy) در کتاب معروف خود درباره بتن مسلح میگوید: «عملکرد بتن مسلح به پیوستگی بین فولاد و بتن وابسته است؛ هر عاملی که این پیوستگی را مختل کند، یکپارچگی سازه را تهدید میکند.» این جمله اهمیت نظارت بر تمیزی و آرایش صحیح میلگردها را یادآوری میکند.
۴. کنترل وصلهها و طول مهار
نقاط وصله میلگردها (جایی که دو میلگرد به هم میرسند) حساسترین نقاط هستند. طول همپوشانی باید دقیقا طبق آییننامه باشد. وصله کردن تمام میلگردها در یک مقطع (در ستونها یا تیرها) ممنوع است و باید به صورت یک در میان انجام شود. مجری باید محل وصلهها را چک کند تا در نقاط پرتنش (مثل تکیهگاهها) نباشد.
نتیجهگیری
نظارت مهندس مجری بر چیدمان میلگرد، آخرین خط دفاعی برای تضمین کیفیت اسکلت ساختمان است. پس از بتنریزی، هیچ راهی برای اصلاح اشتباهات آرماتوربندی وجود ندارد مگر تخریب. بنابراین، صرف وقت و دقت در این مرحله، ضامن ایمنی و سرمایه کارفرماست و نشاندهنده تعهد حرفهای مجری میباشد.
منبع علمی:
برای مطالعه دقیقتر استانداردهای آرماتوربندی، به منبع زیر مراجعه کنید:
ACI Committee 318. (2019). Building Code Requirements for Structural Concrete (ACI 318-19). American Concrete Institute.