یکی از بزرگترین سوءتفاهمها در پروژههای ساختمانی، مرز وظایف مالی و فنی است. بسیاری از مالکان تصور میکنند مهندس مجری فقط مسئول بتنریزی و دیوارچینی است و حسابوکتاب مالی صرفاً بر عهده خودشان یا یک حسابدار است. اما واقعیت مدرن مدیریت ساخت چیز دیگری میگوید. در پروژههایی که بر اساس مدیریت پیمان (درصدی) پیش میروند، نقش مجری در کنترل بودجه حتی پررنگتر از ناظر ساختمان است که صرفاً بر کیفیت فنی نظارت دارد.
ضرورت مدیریت هزینه
بله، قطعاً. یکی از ارکان اصلی مدیریت پیمان و اجرای ساختمان، «مهندسی هزینه» است. مهندس مجری موظف است علاوه بر مسائل فنی، گزارشهای مالی دورهای، تحلیل مغایرت بودجه و پیشبینی هزینههای آتی را به مالک ارائه دهد تا از توقف پروژه به دلیل کسری نقدینگی جلوگیری شود.
چرا تحلیل هزینه بخشی از وظیفه اجراست؟
مهندس مجری در خط مقدم جبهه کارگاه قرار دارد. اوست که میداند چه زمانی باید میلگرد خرید و چه زمانی باید دست نگه داشت. اگر مجری نسبت به بازار بیتفاوت باشد، پروژه با شکست مالی مواجه میشود.
باید بررسی شود دقیق هزینهها توسط مجری در هر مرحله اجرایی او باید قبل از هر خرید عمده، چندین استعلام قیمت بگیرد و بهترین گزینه را به کارفرما پیشنهاد دهد. اگر مجری نتواند هزینه تمام شده را مدیریت کند، عملاً نیمی از وظیفه مدیریتی خود را انجام نداده است. تفاوت او با یک استادکار ساده دقیقاً در همین توانایی مدیریت منابع مالی و انسانی است.
بازارخوانی و خرید هوشمندانه
ببین مهندس جان، کارفرما پولش رو از سر راه نیاورده. تو که مجری هستی باید گرگ بازار باشی. الان دیگه دوره این نیست که زنگ بزنی به اولین مغازه بگی بار بفرست. باید صبح به صبح نوسانات قیمت آهن و سیمان رو چک کنی. هنر تو اینه که وقتی همه گرون میخرن، تو بری سراغ خرید مستقیم از کارخانه. باید لیست قیمت دستت باشه، بدونی کدوم تولیدکننده فروش ویژه گذاشته یا کی تخفیف خرید نقدی میده. مالک نگاه میکنه ببینه هزینه ساخت هر متر مربع براش چند در میاد. اگه بتونی با یه پیش فاکتور آنلاین و یه خرید به موقع، متری پونصد هزار تومن به نفعش کار کنی، اونوقته که میشی مهندس کاردرست. پس حواست به قیمت روز باشه و نذار کلاه سر کارفرما بره.
شفافیت در گزارشدهی
مهندس مجری باید به صورت ماهانه یا فاز به فاز، گذارش مکتوب مالی ارائه دهد. این گزارش باید شامل هزینههای انجام شده، هزینههای مورد نیاز برای مرحله بعد و مقایسه آن با برآورد اولیه باشد.
نیست پذیرفته ارائه فاکتورهای دستی و بدون سربرگ در پروژههای مهندسی اصلاً. شفافیت مالی باعث اعتماد مالک میشود. وقتی مالک میبیند که مجری حتی برای خرید میخ و چاشنی هم حساسیت به خرج میدهد و بهترین قیمت رقابتی را پیدا میکند، با خیالی آسودهتر تنخواه گردان را شارژ میکند.
ابزارهای تحلیل هزینه
مجری باید توانایی محاصبه احجام و تبدیل آن به ریال را داشته باشد. استفاده از نرمافزارهای اکسل یا نرمافزارهای مدیریت پروژه برای ثبت هزینههای حملونقل، دستمزد کارگران، بیمه و خرید مصالح ضروری است. او باید بتواند به مالک بگوید که آیا افزایش هزینهها ناشی از تورم بازار بوده یا پرت مصالح در کارگاه؟ این تحلیلها به مالک کمک میکند تا تصمیم بگیرد آیا پروژه را با سرعت فعلی ادامه دهد یا خیر.
در استاندارد PMBOK (پیکره دانش مدیریت پروژه) آمده است: «مدیریت هزینه پروژه شامل فرآیندهایی است که برای برنامهریزی، برآورد، بودجهبندی، تأمین مالی، مدیریت و کنترل هزینهها لازم است تا پروژه بتواند در چارچوب بودجه مصوب تکمیل شود.»
نتیجهگیری
تحلیل هزینههای کارگاه و گزارشدهی به مالک، یک لطف نیست، بلکه یک وظیفه حرفهای برای مهندس مجری است. این کار باعث میشود پروژه از گزند تورمهای ناگهانی تا حد امکان در امان بماند و اختلاف حسابهای پایان کار به حداقل برسد. در حالی که ناظر ساختمان پاسدار مقررات ملی است، مجری پاسدار سرمایه کارفرماست.
منبع علمی:
برای مطالعه روشهای آکادمیک کنترل هزینه در کارگاههای ساختمانی، مقاله زیر پیشنهاد میشود:
Kern, A. P., & Formoso, C. T. (2004). A model for integrating cost management and production planning and control. In 12th Annual Conference of the International Group for Lean Construction (IGLC-12) (pp. 1-13).