اسکلت فلزی، استخوانبندی ساختمان شماست. همانطور که استخوان انسان نیاز به مراقبت دارد، فولاد نیز در برابر عوامل محیطی مثل رطوبت و اکسیژن به شدت آسیبپذیر است. اکسیداسیون یا همان زنگزدگی، میتواند در مدت کوتاهی مقاومت فولاد را کاهش دهد و سازه را ناامن کند. در این میان، سوال مهمی مطرح میشود: آیا مجری ساختمان وظیفهای در قبال پوششهای محافظتی اسکلت دارد یا این کار بر عهده پیمانکار جوشکار یا نقاش است؟ بسیاری از مالکان تصور میکنند که همین که تیرآهنها سرپا شد، کار تمام است، اما غافل از اینکه محافظت از این سرمایه عظیم، وظیفهای فنی و حیاتی است.
بله، صد در صد. طبق مبحث دهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمانهای فولادی)، حفاظت از قطعات فولادی در برابر خوردگی جزو الزامات اساسی اجراست. مهندس مجری موظف است نظارت کند که تمام قطعات اسکلت (به جز نقاطی که باید جوشکاری شوند یا در بتن مدفون شوند) با ضدزنگ و رنگ مناسب پوشش داده شوند. این کار باید طبق مشخصات فنی نقشه و با ضخامت استاندارد انجام شود و مسئولیت کیفیت نهایی آن مستقیماً با مجری است.
چرا ضدزنگ یک انتخاب نیست، بلکه یک اجبار است؟
فولاد بدون محافظ، در برابر هوا واکنش میدهد.
این واکنش شیمیایی باعث پوک شدن تیرآهن میشود.
در پروژههایی که از مصالح اسکلت فلزی استفاده میشود، هزینه رنگ و ضدزنگ بخش بسیار کوچکی از هزینه تمام شده ساختمان را تشکیل میدهد، اما تاثیری شگرف در طول عمر بنا دارد.
مجری باید بداند که زنگزدگی فقط ظاهر کار را خراب نمیکند، بلکه سطح مقطع موثر فولاد را کاهش میدهد.
متاسفانه در برخی پروژهها دیده میشود که آهنها زنگ میزند.
این اهمالکاری باعث میشود مالک در آینده مجبور به پرداخت هزینههای گزاف برای ترمیم شود.
رنگ بزن، نپوسه حاجی!
آقا جون من، خساست تو این یه قلم جنس یعنی خودزنی! چهارتا قوطی ضدزنگ که دیگه اینقدر چرتکه انداختن نداره. فردا پسفردا که سقف خونهت زرد شد و گچها طبله کرد، اون وقت میفهمی چه کلاه گشادی سرت رفته. این آهنا مثل موم تو دست رطوبت نرم میشن اگه لخت بمونن. مجری هم نباید بگه “به من چه، نقاش بیاد بزنه”. نه داداش! تو بالاسر کاری، اگه کارگر سمبلکاری کرد و یه لایه نازک آبزیپو مالید به تیرآهن، تو باید یقهشو بگیری. خلاصه که رنگ و روغنش رو درست بزن که “سازه”ت نپوسه و فردا شرمنده زن و بچه مردم نشی. کار تمیز، وجدان راحت!
خرید متریال؛ کیفیت یا قیمت؟
یکی از وظایف مجری در صورت توافق برای تامین مصالح پروژه، خرید ضدزنگ و رنگ باکیفیت است.
بازار رنگهای صنعتی پر از برندهای مختلف است و نوسانات قیمت در این بازار زیاد است.
مجری میتواند با استعلام قیمت از چند نمایندگی فروش معتبر، بهترین گزینه را انتخاب کند.
گاهی اوقات خرید از درب کارخانه و به صورت خرید مستقیم میتواند هزینهها را کاهش دهد.
اما نکته مهم این است که نباید کیفیت فدای ارزانترین قیمت شود.
استفاده از ضدزنگهای بیکیفیت که صرفاً تینر و پودر رنگ هستند، هیچ حفاظتی ایجاد نمیکند.
مجری باید “زخامت” رنگ خشک شده را با دستگاههای مخصوص تست کند تا مطمئن شود لایه محافظ کافی وجود دارد.
نکات فنی اجرا که مجری باید بداند
رنگآمیزی اسکلت فقط قلممو دست گرفتن نیست.
قبل از رنگآمیزی، سطح فولاد باید کاملاً تمیز و عاری از چربی، گرد و غبار و زنگزدگیهای قبلی باشد.
نکته مهم دیگر شرایط جوی است؛ رنگآمیزی در هوای بارانی یا رطوبت بالا ممنوع است.
در قراردادها معمولاً قید میشود که قطعات باید در کارخانه یا پای کار رنگ شوند.
اگر این نکات رعایت نشود، رنگ پوستهپوسته میشود و میریزد.
مهندسین ناظر معمولاً روی این مرحله حساس هستند و تا تایید نکنند، اجازه ادامه کار را نمیدهند.
اصلاحیه برای شرط ۴: لایههای رنگ باید خشک شود.
هزینه رنگآمیزی در برآورد کلی
در زمان برآورد هزینه ساخت هر متر مربع، باید ردیف جداگانهای برای آمادهسازی سطح و رنگآمیزی اسکلت در نظر گرفته شود.
این هزینه شامل خرید متریال، دستمزد کارگر، و وسایل ایمنی کار در ارتفاع است.
مجری میتواند با بررسی لیست قیمت رنگهای اپوکسی یا روغنی، بودجه لازم را پیشبینی کند.
هرگونه تلاش برای حذف این آیتم به بهانه “صرفهجویی”، در واقع خیانت به ایمنی ساختمان است و هیچ “توجیحی” ندارد.
نقل قول تخصصی:
“مطابق بند ۱۰-۴-۶ مبحث دهم مقررات ملی ساختمان، کلیه قطعات فولادی باید پس از ساخت و قبل از نصب، تمیز شده و با رنگهای مناسب در برابر خوردگی محافظت شوند. ضخامت و نوع رنگ باید بر اساس شرایط محیطی و خورندگی منطقه توسط مهندس محاسب تعیین و توسط مجری اعمال گردد.”
منبع علمی
برای کسب اطلاعات دقیق در مورد استانداردها و روشهای آمادهسازی سطح و رنگآمیزی سازههای فلزی، میتوانید به “استاندارد ISO 8501 (آمادهسازی سطوح فولادی)” و “مبحث دهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمانهای فولادی)” مراجعه نمایید.