تصور کنید کلید آپارتمان نوساز خود را تحویل گرفتهاید، اما هنوز یک ماه نگذشته که لولهها چکه میکنند یا کاشیهای سرویس بهداشتی لق میشوند. در این میان، انگشت اتهام به سمت چه کسی است؟ آیا مجری ساختمان با تحویل کلید، پرونده مسئولیت خود را میبندد یا سایه تعهدات او همچنان بر سر ساختمان باقی است؟ این موضوع یکی از چالشبرانگیزترین مباحث حقوق مهندسی است که مرز باریکی بین استهلاک طبیعی و قصور اجرایی ترسیم میکند.
بله، مجری در دو سطح مسئول است. اول، در دوره تضمین (معمولاً یک سال پس از تحویل موقت) که باید هرگونه نقص ناشی از اجرای نامناسب را با هزینه خود رفع کند. دوم، مسئولیت مادامالعمر در قبال پایداری سازه و ایمنی بنا. اگر خرابی به دلیل استفاده از مصالح نامرغوب (توسط مجری) یا عدم رعایت مقررات ملی ساختمان باشد، حتی پس از سالها نیز مجری پاسخگو خواهد بود، مگر اینکه خرابی ناشی از استفاده نادرست بهرهبردار یا استهلاک طبیعی باشد.
دوره تضمین؛ آزمون کیفیت در سال اول
پس از اتمام عملیات اجرایی و تحویل موقت، دورهای به نام “دوره تضمین” آغاز میشود.
در این مدت، درصدی از حقالزحمه یا صورتوضعیت مجری به عنوان “حسن انجام کار” نزد کارفرما باقی میماند.
اگر در این مدت، اشکالاتی در مصالح نازک کاری، تاسیسات یا عایقبندی پیش بیاید که ناشی از کار غیرحرفهای باشد، مجری موظف به اصلاح است.
مثلاً اگر ایزوگام بام طبله کند، مجری نمیتواند بهانه بیاورد.
اما نکته مهم اینجاست که بسیاری از این مشکلات به دلیل تلاش برای کاهش هزینه تمام شده و استفاده از متریال ارزان رخ میدهد.
اگر مجری مسئول تامین مصالح پروژه بوده و جنس بیکیفیت خریده، مقصر صد در صد اوست.
دررو نداریم مهندس!
ببین داداش من، فکر نکن چون امضا رو زدی و پول رو گرفتی دیگه کار تمومه و میتونی بری پی زندگیت. ساختمان مثل هندونه دربسته نیست که بگی شانسیه! اگه فردا سقف ترک خورد یا لوله ترکید و زد زندگی مردم رو آب برد، اول از همه یقه تو رو میگیرن. نمیتونی بگی “من که رفتم، به من چه”. قانون اینجا شوخی نداره. اگه کمکاری کرده باشی یا مصالح بنجل انداخته باشی تو کار که دو زار بیشتر سود کنی، باید تا قرون آخرش رو پس بدی. پس حواست باشه چی میسازی، چون اگه دیوار کج بالا بره، تا ثریا هم کج بره، آخرش آوار میشه رو سر خودت! خلاصه که “بمال و دررو” نداریم تو این کار، باید پای کارت وایسی.
مسئولیت سازهای و امنیت جانی
داستان در مورد اسکلت و سازه متفاوت و بسیار جدیتر است.
ایرادات سازهای ممکن است سالها پنهان بمانند و ناگهان در یک زلزله متوسط خود را نشان دهند.
در اینجا بحث مصالح اسکلت بتنی یا فلزی مطرح است.
اگر مجری در زمان اجرا، بتن را به درستی ویبره نزده باشد یا از جوشکاری غیر استاندارد استفاده کرده باشد، مسئولیت کیفری دارد.
متاسفانه برخی ساختمانها در اثر لرزشهای خفیف دچار ترکهای عمیق میشود.
این نشاندهنده ضعف در “استهکام” بناست.
مجری باید اطمینان حاصل کند که تمامی اجراها مطابق با مشخصات فنی و نقشههای مصوب بوده است.
تفکیک تقصیر: مصالح یا اجرا؟
یکی از نقاط اختلاف، زمانی است که مالک خود اقدام به خرید مصالح میکند.
اگر مالک شیرآلات را از یک برند معتبر نخرد و جنس بیکیفیت تهیه کند، مجری مسئولیتی در قبال خرابی زودرس آن ندارد.
اما مجری وظیفه دارد قبل از نصب، کیفیت ظاهری مصالح را کنترل کند.
در قراردادها معمولاً “تسریح” میشود که تایید نهایی مصالح با مهندس ناظر و مجری است.
گاهی اوقات مالک و مجری بر سر کیفیت اجرا با هم بحث میکند.
برای جلوگیری از این مشکلات، استفاده از مصالح با کیفیت و دارای استاندارد، بهترین راه بیمه کردن آینده شغلی مجری است.
بیمه؛ چتر نجات مجری
با توجه به سنگینی مسئولیتها، داشتن بیمه نامه مسئولیت مدنی و تضمین کیفیت ساختمان ضروری است.
بیمههای تضمین کیفیت (L.D.B) که امروزه اجباری شدهاند، پوششی ۱۰ ساله برای سازه ارائه میدهند.
این بیمه در صورتی خسارت میدهد که ثابت شود مجری و ناظر وظایف خود را درست انجام دادهاند اما حادثهای غیرقابل پیشبینی رخ داده است.
مجری هوشمند همیشه مستندات و عکسهای مراحل اجرایی، مخصوصاً بخشهای پوشیده شده (مثل میلگردها قبل از بتنریزی) را نگه میدارد تا در روز مبادا بیگناهی خود را ثابت کند.
نقل قول تخصصی:
“بر اساس ماده ۱۶۸ قانون مدنی و همچنین مبحث دوم مقررات ملی ساختمان، مسئولیت صحت عملیات اجرایی و رعایت مقررات ملی ساختمان بر عهده مجری است. حتی صدور گواهی پایان کار، رافع مسئولیت مجری در قبال ایرادات پنهان و نواقص سازهای که ناشی از قصور در اجرا باشد، نخواهد بود.”
منبع علمی
برای مطالعه دقیقتر قوانین مربوط به مسئولیتهای پس از تحویل، به “قانون بیمه اجباری تضمین کیفیت ساختمان” و “مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)” مراجعه نمایید.