بسیاری تصور میکنند که مهندس مجری صرفاً یک ماشین اجرایی است که باید هر خطی را که طراح روی کاغذ کشیده، عیناً به آجر و سیمان تبدیل کند. این تصور خطرناکترین تفکری است که میتواند در یک پروژه حاکم شود. نقشههای ساختمانی، حاصل کار انسان هستند و انسان جایزالخطاست. ممکن است ستونی که در نقشه معماری در گوشه اتاق طراحی شده، در نقشه سازه درست وسط درب ورودی پارکینگ قرار گرفته باشد! اگر مجری چشمبسته عمل کند، فاجعه به بار میآید. اما آیا قانوناً مجری وظیفهای برای “مچگیری” از طراح یا بازبینی نقشهها قبل از اجرا دارد؟
بله، صد در صد. طبق مقررات ملی ساختمان و شرایط عمومی پیمان، مهندس مجری موظف است قبل از شروع هر بخش از عملیات اجرایی، نقشهها را به دقت مطالعه و “انطباق” دهد. او باید مغایرتهای احتمالی بین نقشههای معماری، سازه، برق و مکانیک را شناسایی کرده و موارد مبهم یا دارای اشکال را کتباً به طراح و ناظر گزارش دهد. عدم بازبینی نقشهها، رافع مسئولیت مجری در زمان بروز خسارت یا تخریب نخواهد بود.
بازبینی فنی: جلوگیری از هدر رفت سرمایه
یکی از دلایل اصلی لزوم بازبینی نقشهها، مسائل مالی است. فرض کنید در نقشهها نوع خاصی از تیرآهن ذکر شده که دیگر در بازار تولید نمیشود یا بسیار گران است.
مجری باهوش قبل از اینکه پروژه را زخمی کند، با بررسی دقیق مشخصات فنی و انجام یک برآورد هزینه ساخت واقعی، متوجه میشود که اجرای عین نقشه ممکن نیست.
او با استعلام قیمت از بازار و مقایسه آن با لیست قیمت روز، پیشنهاد جایگزین میدهد تا هزینه تمام شده پروژه کاهش یابد.
تصور کنید مجری بدون بررسی نقشه فونداسیون، اقدام به سفارش میلگرد کند و بعد متوجه شود سایزها اشتباه بوده است؛ این یعنی ضرر خالص. حتی در زمان تجهیز کارگاه، جانمایی کانکسها باید با نقشههای اجرایی چک شود تا مزاحم گودبرداری نباشد.
خطاهای خطرناک: وقتی ستون وسط هال سبز میشود!
بخش مهمی از وظیفه مجری، بررسی قابلیت ساخت (Constructability) است. بسیار پیش میآید که داکت تاسیساتی با تیر اصلی سازه برخورد دارد.
اگر مجری نقشهها را چک نکند، لولهکش و آرماتوربند کار خودشان را انجام میدهد.
نتیجه این میشود که وسط بتنریزی باید کار متوقف شود و سقف سوراخ گردد که باعث “زرر” هنگفت به مقاومت سازه میشود.
در این مرحله، مهندسان مجری باید تمام نقشهها را روی هم اندازی کنند.
متاسفانه “قالبیت” اجرایی برخی نقشهها بسیار پایین است. نقشههایی که تداخل دارد، باید قبل از اجرا اصلاح شود.
داداش! کور که نیستی، ببین چی داری میسازی!
ببین مهندس جان، قربون قدت برم، فردا اگه دیوار رو کج کاشتی یا ستون رو زدی وسط راه پله، نمیتونی بگی “والا تو نقشه اینجوری بود”. مالک و قاضی این حرفا سرشون نمیشه. بهت میگن تو مهندسی، سواد داری، چشم داری، باید میدیدی که این نقشه ایراد داره. اگه نقشه میگفت خودتو بنداز تو چاه، مینداختی؟ پس اینقدر نگو “من فقط مجریم”. مجری یعنی مسئول، یعنی کسی که حواسش جمعه. قبل از اینکه اون بتن لعنتی رو بریزی، یه نگاه به اون کاغذای تو دستت بنداز ببین اصلا با عقل جور در میاد یا نه. اگه جور در نیومد، داد بزن، کارو بخوابون، نامه بزن. نذار کار از کار بگذره که بعدش فقط باید خرج دوا درمون اعصابتو بدی.
نقل قول تخصصی:
“فرآیند بازبینی نقشهها (Design Review) توسط تیم اجرا، یکی از ارکان مدیریت ریسک در پروژههای عمرانی است. طبق اصل مهندسی ارزش، هزینه اصلاح یک خطا روی کاغذ (در مرحله نقشه)، هزاران بار کمتر از هزینه اصلاح همان خطا پس از اجرا (Rework cost) است. مجری ذیصلاح با این بازبینی، عملاً اولین لایه دفاعی کیفیت ساختمان محسوب میشود.”
منبع علمی
الزام قانونی مجری به بررسی نقشهها در بندهای مختلفی از “شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه)”، به ویژه ماده ۱۷ و ۱۸، و همچنین در “مبحث دوم مقررات ملی ساختمان (نظامات اداری)” تحت عنوان شرح وظایف مجری ساختمان (بررسی انطباق نقشهها با مشخصات فنی و مقررات ملی) به صراحت ذکر شده است.