اسکلت ساختمان، حکم استخوانبندی بدن انسان را دارد. اگر این استخوانبندی ضعیف، کج یا پوک باشد، زیباترین نماها و گرانترین دکوراسیون داخلی هم نمیتوانند جلوی فرو ریختن آن را بگیرند. بسیاری تصور میکنند وظیفه مهندس ساختمان صرفاً مدیریت نیروهاست، اما در مرحله اجرای اسکلت (چه بتنی و چه فولادی)، مهندس مجری نقش یک جراح دقیق را بازی میکند. کوچکترین اهمال در کنترل جوشها یا نحوه بستن آرماتورها، میتواند فاجعهآفرین باشد. در این مقاله بررسی میکنیم که مجری دقیقاً چه چیزی را باید کنترل کند تا سازه در برابر زلزله سر خم نکند.
وظیفه مهندس مجری در کنترل اسکلت شامل موارد زیر است: ۱. کنترل ورودی مصالح (تطبیق میلگرد و آهنآلات با استاندارد)، ۲. نظارت بر اجرا (کنترل ابعاد، ترازها، شاقولی ستونها)، ۳. تایید اتصالات (کنترل جوش یا پیچومهره در اسکلت فلزی و کنترل طول همپوشانی و قلابها در بتنی)، ۴. مدیریت تستها (تست جوش، کشش میلگرد و مقاومت بتن) و ۵. ایمنی (حفاظت از کارگران در ارتفاع).
۱. خرید هوشمندانه: جنگ اول به از صلح آخر
اولین خاکریز دفاعی مهندس مجری، مرحله تامین مصالح پروژه است. بازار آهن پر از اجناس تقلبی و سبکبار است. مجری نباید فریب هر لیست قیمت ارزانی را بخورد.
وظیفه اوست که هنگام خرید میلگرد یا تیرآهن، ترجیحاً اقدام به خرید مستقیم از کارخانه یا نمایندگان معتبر کند تا واسطهها حذف شوند. اما کار به همینجا ختم نمیشود؛ وقتی بار به کارگاه رسید، مجری باید برگه آنالیز محصول را چک کند و با استفاده از جدول وزنی استاندارد (اشتال)، وزن هر شاخه را کنترل نماید. اگر وزن میلگرد از حد استاندارد کمتر باشد، مقاومت کششی ساختمان تامین نمیشود. استفاده از تجهیزات قالب بندی فرسوده نیز میتواند کیفیت بتن نهایی را نابود کند.
۲. کنترل اسکلت بتنی: جنگ با “غالب”های معیوب
در سازههای بتنی، مهندس مجری باید مثل عقاب بالای سر آرماتوربندها باشد. کنترل فاصله خاموتها (تنگها) در نواحی بحرانی ستون و تیر بسیار حیاتی است.
متاسفانه گاهی دیده میشود که کارگران آرماتوربند بدون توجه به نقشه، فاصله خاموتها را زیاد میگیرد.
همچنین تمیزی و روغنکاری صحیح “غالب”ها (قالبها) و نحوه ویبره زدن بتن از وظایف مستقیم مجری است. اگر بتن کرمو شود، ترمیم آن بسیار پرهزینه و گاهی غیرممکن است.
جوشکارِ هپروتی رو اخراج کن!
آقا بذار رو راست باشیم، تو اسکلت فلزی شوخی نداریم! طرف میاد سر ساختمون، دستگاه جوش رو روشن میکنه، همینجوری «الکترود» رو میچسبونه و میره. بعد اسم خودشو میذاره استادکار! مهندس مجری اگه جیگر نداشته باشه بره یقه اینارو بگیره، کلاهش پس معرکهس. اون جوشی که تو میبینی گلجوش قشنگ داره، ممکنه توش پوک باشه، عینِ گردویِ پوک! اگه دیدی جوشکار حالش خوش نیست یا داره سنبل میکنه، همون لحظه باید بگی “خوش اومدی داداش”. تعارف که نداریم، جونِ مردم وسطه. فردا زلزله بیاد، اون ساختمون میشه تابوت. پس حواستو جمع کن، سفت و سخت وایسا، حتی اگه بهت بگن مهندسِ بداخلاق.
۳. کنترل اسکلت فلزی: دقت میلیمتری
در اسکلت فلزی، بحث اصلی روی “اطصالات” است. چه اتصالات جوشی باشد و چه پیچ و مهرهای، مجری باید بر اساس مشخصات فنی نقشهها عمل کند.
کنترل شاقولی بودن ستونها در هر پارت ستونریزی از نان شب واجبتر است. اگر ستونی کج بالا برود، بارهای ثقلی پدر ساختمان را درمیآورند. مهندس مجری باید قبل از بتنریزی سقفها، تمام قابها را چک کند.
تیم جوشکاری ماهر تمام ستونها را با دقت بالا جوش دادند.
انجام آزمایشهای غیرمخرب جوش (NDT) مثل تست اولتراسونیک (UT) باید توسط مجری هماهنگ و نتایج آن بایگانی شود.
نقل قول تخصصی:
“اجرای اسکلت ساختمان، تجلیگاه هنر مهندسی است. یک مهندس مجری توانمند میداند که پنهان شدن اسکلت در زیر نازککاری، مجوزی برای پنهانکاری عیوب نیست. وجدان مهندسی در تاریکترین نقاط اتصال سازه بیدار است.”
منبع علمی
وظایف دقیق مجری در خصوص کنترل سازههای بتنی و فولادی، در “مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمانهای بتن آرمه)” و “مبحث دهم (طرح و اجرای ساختمانهای فولادی) مقررات ملی ساختمان” به تفصیل شرح داده شده است. همچنین استانداردهای جوشکاری بر اساس نشریه ۲۲۸ (آییننامه جوشکاری ساختمانی ایران) ملاک عمل میباشد.